Poland
An article was changed on the original website

Twarde i miękkie efekty 500+

Program Rodzina 500+ trwa ju ponad dwa lata. Wedug zaoe ma on cele prorodzinne (systemowe wsparcie rodzin) i prodemograficzne, czyli popraw dzietnoci kobiet. Jego rzeczywiste efekty mona bdzie w peni oceni po co najmniej piciu latach. Wyodrbnienie czystego efektu programu 500+ z pozytywnych zmian wskanikw gospodarczych i spoecznych wynikajcych w wikszoci z poprawy koniunktury gospodarczej w Polsce i w Europie jest w zasadzie niemoliwe.

Spektakularnym osigniciem jest obnienie poziomu skrajnego ubstwa w 2017 roku do 4,3 proc. z 6,5 proc. w 2015 roku i 4,9 proc. w 2016 roku, jak podaje Gwny Urzd Statystyczny. Granica skrajnego ubstwa w I kwartale 2017 roku to 1486 z w czteroosobowej rodzinie. Cho spadek krajowej stopy ubstwa trwa ju trzy lata, nie mona w caoci przypisywa go programowi 500+. Przed uruchomieniem tego programu stopa ta spada midzy 2014 a 2015 rokiem o 0,9 pkt proc., co byo efektem szybkiego wzrostu gospodarczego, ktremu zawsze towarzyszy redukcja ubstwa.

Efekty programu 500+ s wyranie widoczne w spadku stopy skrajnego ubstwa rodzin wielodzietnych, w ktrych jest ono czstym zjawiskiem. W gospodarstwach domowych wielodzietnych z co najmniej trojgiem dzieci stopa ta obniya si z 17 proc. w 2014 roku do 6,4 proc. w 2017 roku, przy czym w latach 2015 i 2016 miay miejsce spadki tej stopy bliskie 5 pkt proc.

W 2017 roku skrajne ubstwo zmniejszao si wolniej ni w poprzednich latach, osigajc stosunkowo niski poziom. Na dalszy spadek omawianej stopy wpyw moe mie tylko dalsza poprawa sytuacji gospodarczej kraju. Nadal jednak zagroenie skrajnym ubstwem pozostaje tradycyjnie najwiksze na wsi, wrd osb z wyksztaceniem co najwyej gimnazjalnym i wrd bezrobotnych.

Zaskakujce informacje pyn z bada opublikowanych niedawno przez OECD. Okazuje si, e 500 z wypacane na drugie dziecko w rodzinach 2+2 z jedn osob pracujc powoduje ksztatowanie si redniej stopy podatkowej netto (po obliczeniu salda transferw socjalnych i podatkw) na poziomie -4,8 proc. dochodw. Oznacza to, e rodziny te otrzymuj od pastwa wicej gotwki, ni wpacaj w postaci podatkw. Jest to jedyny przypadek ujemnej stopy podatkowej netto wrd 35 krajw OECD, przy redniej dla takich rodzin +14,0 proc. Dla porwnania samotna osoba zarobkujca paci w Polsce podatek netto bliski 25 proc. dochodw.

Kolejnym efektem programu 500+ jest take zmniejszenie rozwarstwienia dochodowego, o czym wiadczy dalsze obnienie wspczynnika koncentracji dochodw Giniego. Z ostatniej informacji GUS z badania budetw domowych wynika, e jego poziom obniy si z 32,2 w 2015 roku do 29,8 w 2017.

W 2017 roku PKB wzrs o 4,6 proc., co jednoczenie oznacza wzrost dochodw ludnoci, jej siy nabywczej i wzrost wydatkw na konsumpcj. Przyspieszenie tempa wzrostu spoycia gospodarstw domowych daje si zauway ju od III kwartau 2016 roku. Podobnie jak w przypadku redukcji ubstwa program 500+ tylko w czci przyczyni si do zwikszenia konsumpcji. Przyrost spoycia sektora gospodarstw domowych w 2017 roku w porwnaniu z rokiem poprzednim wynis 72,8 mld z, podczas gdy z budetu pastwa wypacono na program 500+ ok. 25 mld z. Nie wszystkie wpywy rodzin z tego programu zostay przeznaczone na spoycie, pewn ich cz wydano na cele niekonsumpcyjne, jak np. spaty zaduenia w firmach poyczkowych, regulowanie zalegych opat czynszowych lub innych zobowiza.

Dla wielu mniej zamonych beneficjentw programu 500+, ktrzy w wietle wymaga bankw nie mieli zdolnoci kredytowej i byli klientami pozabankowych firm poyczkowych, nastay lepsze czasy. Cz z nich uzyskaa zdolno kredytow, co zmniejszyo popyt na wysoko oprocentowane poyczki. Inni przy wyszych dochodach mogli zrezygnowa z tego rodzaju finansowania swoich potrzeb. Rynek poyczek pozabankowych notuje wolniejszy ni w poprzednich latach przyrost liczby klientw i rosnc wysoko redniej wartoci poyczek.

Celem prodemograficznym" 500+ jest poprawa dzietnoci kobiet, czyli liczby dzieci przypadajcych rednio na kobiet w wieku rozrodczym. Przed wprowadzeniem programu demografowie twierdzili w oparciu o dowiadczenia innych krajw, e nie naley oczekiwa wikszych zmian w dzietnoci kobiet z tytuu dodatkowych transferw socjalnych. Jeeli zwikszy si liczba urodze, to najprawdopodobniej bdzie ona wynikaa z przyspieszenia decyzji o urodzeniu dziecka, a nie jako bezporedni efekt otrzymania dodatkowych pienidzy od pastwa. Skuteczniejszym narzdziem zwikszania dzietnoci kobiet jest poprawa powszechnej dostpnoci do opieki pozarodzicielskiej dla dzieci (obki, przedszkola) i rozmaite udogodnienia i uatwienia dla pracujcych rodzicw.

Dane statystyczne zdaj si potwierdza oczekiwania demografw. W 2017 roku urodzio si prawie o 20 tys. dzieci wicej ni w 2016 roku, co jednak nie przyczynio si do zauwaalnego zwikszenia stopy przyrostu naturalnego (z -0,2 do 0,0 na 1000 mieszkacw). Wspczynnik dzietnoci wzrs z 1,29 w 2015 roku do 1,45 w 2017 roku. To powrt do jego poziomu z koca ubiegego stulecia. Jest to nadal poziom wspczynnika niezadowalajcy dla przyszoci demograficznej kraju. Trzeba jednak doda, e wspczynnik ten wykazuje wahania z roku na rok. Oceny ewolucji wskanika dzietnoci wymagaj kilkuletniej obserwacji.

Od duszego czasu w Polsce maleje stopa bezrobocia rejestrowanego, osigajc historyczne minima. Kwartalne badanie aktywnoci ekonomicznej ludnoci (BAEL) prowadzone od ponad 25 lat daj wgld w struktur bezrobocia i w poziom aktywnoci zawodowej grup ludnoci. Wspczynniki aktywnoci zawodowej (odsetek osb pracujcych) wykazuj wzgldn stabilno, a od kiedy stopa bezrobocia zacza wyranie si obnia, zaczy one nieznacznie, ale zauwaalnie, si zwiksza.

Wrd kobiet w grupach wiekowych 2534 i 3544 lat, w ktrych najczciej rodz si dzieci, poczynajc od II kwartau 2015 roku, pojawiy si tendencje odmienne od obserwowanych w pozostaych grupach wiekowych. Wspczynnik aktywnoci zawodowej w pierwszej z nich zmniejszy si z 79,0 proc. w I kwartale 2015 roku do 75,5 proc. w IV kwartale 2017 roku. W tym samym czasie oglny wspczynnik dla kobiet w wieku produkcyjnym (1859 lat) zwikszy si z 70,2 proc. do 71,2 proc.

Zaleno przyczynowo-skutkowa midzy wypatami z programu 500+ a zmniejszaniem aktywnoci zawodowej kobiet wydaje si oczywista. Instytut Bada Strukturalnych szacuje ubytek kobiet z rynku pracy z tego tytuu na 103 tys.

W mediach pojawiay si informacje o staraniu si obniania wynagrodze przez osoby samotnie wychowujce jedno dziecko w przypadkach nieznacznego przekraczania limitu dochodu upowaniajcego do nieopodatkowanych 500 z. Takie dziaania nie wpyway na rozmiary rynku pracy, oznaczay tylko zwikszanie liczby uprawnionych do 500+.

Rodzice otrzymujcy wiadczenie z tego programu niechtnie podejmuj si dorywczych i niskopatnych prac sezonowych. Straty z tego tytuu ponosi skup runa lenego, a ostatnio na alarm bij plantatorzy truskawek i innych szybko psujcych si owocw i warzyw.

Efekty programu 500+ powinny zosta uwanie analizowane przez kreatorw polityki spoecznej. Na szczegln trosk zasuguje poprawa sytuacji rodzin wielodzietnych oraz osb samotnie wychowujcych jedno dziecko majcych dochody bliskie progu dochodowego upowaniajcego do otrzymywania wiadczenia w ramach programu.

Aktualna konstrukcja wypat nie daje moliwoci uniknicia ujemnego podatku netto dla rodzin 2+2 z jedn osob pracujc. Przemylenia wymaga te wypacanie wiadczenia osobom o najwyszych dochodach.

Autor jest prezesem Instytutu Prognoz i Analiz Gospodarczych, statystykiem, doktorem nauk ekonomicznych. By prezesem Gwnego Urzdu Statystycznego i wieloletnim wiceprezesem Instytutu Bada nad Gospodark Rynkow

Football news:

Liverpool and other Premier League clubs are Interested in midfielder Schalke McKenney
Real Madrid is ready to terminate the contract with Bale, paying him a salary for two years (ABC)
Manchester City were preparing for a meeting at CAS before UEFA issued a decision to ban them from the Champions League
Zidane about Hazard: This is a difficult situation. I hope that on Thursday he will be ready for 100%
Nemanja MATIC: I Think Manchester United deserve a place in the Champions League. If we win three games, we will get there
Wycombe reached the championship for the first time in 133 years. Akinfenwa (Yes, that Jock from FIFA) is going crazy-he was personally congratulated by Klopp
Manchester City intends to sign Lautaro, alaba and Coulibaly after the cancellation of the ban on European competitions