India

કતલની એ રાતના દુઃસ્વપ્ન તરીકે કોઈએ બહેનનું માદળિયું સાચવ્યું તો કોઈએ દીકરીનો ઉતરી ગયેલો દુપટ્ટો

ધૈવત ત્રિવેદીઃ માણસની માફક જમીનને ય કુંડળી અને ગ્રહદશા જેવું કંઈક હોતું હશે. કારણ કે ચડતી અને પડતીનો ચગડોળિયો ઉપક્રમ વ્યક્તિ અને જાતિની માફક ભૌગોલિક સ્થાનોને પણ લાગુ પડતો રહ્યો છે. એક સમયે જગતગુરુ ગણાતો ભારત દેશ સૈકાઓ સુધી ગુલામીમાં સબડ્યો અને વણદેખી જમીનનો સમૂહ અમેરિકા તરીકે સુપરપાવર ગણાયો. કાશ્મીરનો પ્રદેશ પણ એ સૂચિમાં સ્થાન પામી શકે. કાશ્મીરની મુલાકાત લઈ શકેલો એકમાત્ર મુઘલ બાદશાહ જહાંગીર હતો. કાશ્મીરની ખૂબસૂરતીથી અભિભૂત થઈને તેણે કહ્યું હતું કે જગત પર જો ક્યાંય સ્વર્ગ હોય તો એ અહીં જ છે. એ જ કાશ્મીરની ખૂબસૂરતી અને તેનાં મૂળનિવાસી પંડિતો સદીઓથી દરિંદગીનો ભોગ બનતાં રહ્યાં છે. કાશ્મીરમાં પંડિતોના પુનર્વસન અંગેના પ્રયાસો વેગ પકડી રહ્યા છે ત્યારે આ લેખમાળા સમગ્ર પ્રદેશ અને એ સમુદાય વિશે નવી નજરે આલેખન કરવાનો હેતુ ધરાવે છે.

નહેરુનો એ પ્લાન B, જે કમનસીબે કાગળ પર જ રહી ગયો

370 પંડિતોના નિકંદનનું નિમિત્ત બની

  • કલમ 370ની જોગવાઈ મુજબ કાશ્મીરમાં ભારતીયો સંપત્તિ વસાવી શકે તેમ ન હતા. આથી કાશ્મીરમાં ભારતતરફી જનસંખ્યા વધારવાનું શક્ય જ ન હતું. સદીઓના અત્યાચાર, હત્યાકાંડ અને સામૂહિક ધર્માંતરણને લીધે ખીણ વિસ્તારમાં હવે પંડિતો અને અન્ય હિન્દુઓની સરખામણીએ મુસ્લિમ વસ્તી અનેકગણી વધી ચૂકી હતી.
  • ભારતની આ મર્યાદા જોકે પાકિસ્તાન માટે બહુ મોટો ફાયદો કરાવતી હતી. પાકિસ્તાન પાસે આઝાદ કાશ્મીરના નામે કાશ્મીરનો બહુ મોટો હિસ્સો હતો. આ પ્રદેશના રહેવાસીઓ પણ કાશ્મીરી જ હતા, જેમને ભારત હસ્તકમાં કાશ્મીરમાં સંપત્તિ ધરાવવાની, બેરોકટોક આવ-જાની પૂર્ણ છૂટ હતી. પાકિસ્તાને તેનો ભરપૂર ફાયદો ઊઠાવ્યો અને ભારે મોટી સંખ્યામાં ખૈબર પખ્તુન વિસ્તારની ધર્મઝનુની, કામધંધા વગરની અને જંગલી જાતિઓને આઝાદ કાશ્મીરના રહેવાસી તરીકેના બનાવટી પૂરાવાના આધારે ખીણ વિસ્તારમાં વસાવવા માંડ્યા.
  • કાશ્મીરમાં જઈ વસેલી આ જમાતનો એક જ ઉદ્દેશ હતો. ખીણ વિસ્તારના બ્રાહ્મણો, હિન્દુઓ પર શક્ય તમામ અત્યાચાર ગુજારો, તેમની તમામ સંપત્તિ જપ્ત કરી લો અને તેમને ભગાડી દો. તેમણે એ કામ આબાદ પાર પાડ્યું. 1966, 1973, 1979, 1982 આ દરેક વર્ષના આંકડા કાશ્મીરી હિન્દુઓના લોહીથી ખરડાયેલા છે. જે સમુદાય એક સમયે આ પ્રદેશનો સુવાંગ માલિક હતો એ હવે ભયના ભયંકર ઓથાર તળે જીવતો થઈ ચૂક્યો હતો. કામધંધાના કારણે ઘરની બહાર નીકળે અને હત્યા થઈ જતી હતી. ઘરની બહાર નીકળે અને પરિવારની સ્ત્રીઓના શિયળ લૂંટાઈ જતા હતા. ઘરની બહાર નીકળે અને ઘર જપ્ત થઈ જતા હતા. આ તમામ સમયે બાકીનું સમગ્ર ભારત કાશ્મીરને પોતાનું અભિન્ન અંગ ગણાવતું હતું, પરંતુ પોતાના જ દેશવાસીઓ પર થઈ રહેલાં જુલ્મો સામે ઉંહકારો ય કાઢતું ન હતું. જ્યાં એક સમયે પૂર્ણતઃ હિન્દુઓ હતા, જ્યાં વીશમી સદીના આરંભે હિન્દુ-મુસ્લિમ વસ્તીનો ગુણોત્તર સપ્રમાણ હતો, ત્યાં 1981માં મુસ્લિમો 95 ટકા અને હિન્દુ 5 ટકા થઈ ચૂક્યા હતા.
  • એવું પણ નથી કે અત્યાચારો માત્ર હિન્દુઓ પર જ થયા છે. ધર્મઝનુનીઓએ શિઆ મુસ્લિમો સાથે પણ એવો જ બર્બર વ્યવહાર કર્યો છે. એકલા નેવુના દાયકામાં જ કાશ્મીરમાં આશરે દોઢ હજાર શિઆ મુસ્લિમોની હત્યા થઈ હોવાનું કહેવાય છે. પાકિસ્તાન તરફીઓનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ એ હતો કે હિન્દુઓ, શિઆઓ અહીંથી હંમેશ માટે જતાં રહેવા જોઈએ.

19 જાન્યુઆરી, 1990... કતલની એ રાત

  • વર્ષ 2014માં અમે જમ્મુની મુત્થા કોલોનીમાં વસતાં કાશ્મીર પંડિતોના વિસ્થાપિત પરિવારોની રૂબરૂ મુલાકાત લીધી હતી. ટીનના પતરાની છત, અંદર પાર્ટીશન પાડીને બનાવેલા સાંકડા ઓરડા અને ખુલ્લી ગટરોથી ગંધાતા ફળિયા... એક સમયે આલિશાન હવેલીમાં રહેતાં મેધાવી, પ્રભાવશાળી પંડિતોના આ વંશજો હતા જે આવી બદહાલીમાં જીવવા મજબૂર બન્યાં હતાં. એ દરેક પરિવારની કહાનીમાં 19 જાન્યુઆરી, 1990નો ઉલ્લેખ આવતો હતો.
  • કાશ્મીરી હિન્દુઓને મન આ કાળો દિવસ છે. કારણ કે એ દિવસે તેમની મુઠ્ઠીભર સંખ્યા સામે હજારોના હજારો લોકો હિંસક બન્યાં હતાં. કોઈ કાયદો તેમનું રક્ષણ કરવાનો ન હતો અને બાકીનો આખો દેશ મૂંગા મોંએ એ હત્યાકાંડ જોતો રહેવાનો હતો. સમગ્ર ઘટનાની શરૂઆત થઈ હતી સૂફી ઓલિયા રશિદ બાલ્ખીની મઝાર પર યોજાયેલા ઉર્સથી. કરુણતા જુઓ, આ સુફી ઓલિયા રશિદ બાલ્ખીએ તો જીવનભર જાતિ, ધર્મ કે લિંગભેદનો વિરોધ કરીને સૌને ઈશ્વરના સંતાન ગણ્યા હતા. એ જ ઓલિયાની મઝાર પર યોજાયેલા ઉર્સમાં ભારે ઉશ્કેરણીજનક ભાષણો થયા. કહેવાય છે કે પાકિસ્તાનથી આવેલા મૌલવીઓએ એ અગાઉ સમગ્ર ખીણ વિસ્તારની મસ્જિદોમાં ભાષણો કરી કરીને માહોલ તૈયાર કરી દીધેલો અને ઉર્સના સમાપન પછી સુઆયોજિત કત્લેઆમ શરૂ થઈ.
  • એક એક ગામ, એક શહેર, એક એક કસ્બામાં રહેતાં પંડિતોના ઘરની ઓળખ સ્પષ્ટ બને એ માટે ઘરની બહાર લીલા નિશાન રંગાઈ ગયા હતા. પછી પ્રત્યેક ઘરની બહાર ચેતવણી અને ધમકીના ચોપાનિયા ચોંટાડી દેવાયા હતા, જેમાં લખ્યું હતું: અસિ ગછી પાકિસ્તાન, બટ્વ રોઅસ ત બટનેવ સાન!! કાશ્મીરી ભાષાની આ ધમકીનો અર્થ સ્પષ્ટ હતોઃ અમારે પાકિસ્તાન જોઈએ છે. બટ્વ રોઅસ અર્થાત્ અમારે ભટ્ટ (પંડિત) નથી જોઈતા. બટનેવ સાન અર્થાત્, ભટ્ટાણી (પંડિતની સ્ત્રીઓ) અમારી છે. ટૂંકમાં, તમારી સ્ત્રીઓને અહીં છોડીને ભાગી જાવ નહિ તો તમારી ખૈર નથી.
  • પોતાના જ દેશમાં આવી બદહાલી, આવી દુર્દશા સામે આ પાંચ ટકા પ્રજા ક્યાં જાય? આખરે એ જ થયું, જેનો ડર હતો. એ રાતે ભયાનક કત્લેઆમ ચાલી. રાતભર ઠેરઠેરથી પંડિતોની સ્ત્રીઓની ચીસો, કિકિયારીઓ ઊઠતી રહી. કેટલાંયને છૂરા હુલાવી દેવાયા. કેટલાંયના ખભેથી જનોઈ ઉતરી ગઈ. જનોઈ ન ઉતરી તેનાં માથા વાઢી દેવાયા. આ એક એવું કલંકિત પ્રકરણ છે જેની વિગતોમાં જેટલાં પણ ઊંડા ઉતરીએ એટલું વધુ લોહી ઉકળી ઊઠવાનું છે.
  • બીજે દિવસે જે લોકો ખીણ વિસ્તાર છોડીને ભાગી છૂટવામાં સફળ રહ્યા એ પૈકી કેટલાંકે કતલની આ રાતની યાદગીરી સ્વરૂપે બસની ટિકિટ સુદ્ધાં સાચવી રાખી છે. (સાથેના વીડિયોમાં એ જોઈ શકાશે) ઘરબાર છોડીને, બાપદાદાનું વતન છોડીને આજે જમ્મુની મુત્થા કોલોની કે દિલ્હીમાં વસવા મજબૂર બનેલાં કાશ્મીરી પરિવારો પાસે આ રાતની કોઈકને કોઈક લોહીયાળ યાદગીરી સચવાયેલી છે. કોઈકે અત્યાચારનો ભોગ બનેલી પોતાની બહેનનું માદળિયું અમને બતાવ્યું હતું. કોઈકે દીકરીનો ઉતરી ગયેલો દુપટ્ટો સાચવી રાખ્યો હતો. એ દરેકમાંથી વરસતા આંસુઓનું દર્દ સ્પષ્ટ રીતે પરખાતું હતું.

પુનઃસ્થાપન શક્ય છે?

(સંપૂર્ણ)

X

Football news:

नेमनजा राजनयिक: मैं मैनचेस्टर यूनाइटेड चैंपियंस लीग में एक जगह के लायक लगता है. हम तीन मैचों जीत, हम वहाँ मिल जाएगा
वायकोम्बे 133 साल में पहली बार के लिए चैम्पियनशिप पर पहुंच गया । (हाँ, फीफा से कि जॉक) पागल हो रहा है-वह व्यक्तिगत रूप से केएलपीपी द्वारा बधाई दी थी । ^.अब केवल केएलपीपी मुझे विचलित कर सकते हैं!
मैन सिटी यूरोपीय प्रतियोगिताओं पर प्रतिबंध को रद्द करने के बाद लुथरो, अलाबा और कल्ली पर हस्ताक्षर करने का इरादा रखता है
ग्रिजमैन अपने कैरियर की पहली पेशी चोट का सामना करना पड़ा । इससे पहले, बार्का खिलाड़ियों मेडिकल स्टाफ से असंतुष्ट थे । ^. क्वाड्रिसेप्स चोट बार्सिलोना आगे एंटोनी ग्रिज़मैन द्वारा सामना करना पड़ा अपने कैरियर की पहली पेशी चोट थी, के रूप में लिखते हैं
बार्सिलोना की वजह से राज्याभिषेक को 100 मिलियन यूरो खो देंगे। क्लब लाभ में 200 मिलियन यूरो बनाने की उम्मीद है । ^. बार्सिलोना की वजह से मुकुटकायरस महामारी के परिणामों के बारे में 100 मिलियन यूरो खो सकते हैं ।
पुलिस रोनाल्डो के 10 वर्षीय बेटे के खिलाफ एक मामला खोल दिया है । वह स्वयं एक जेट स्की (सूर्य) चला रहा था
शहर के प्रतिबंध को रद्द करने पर लैम्पार्ड: मैं आशा व्यक्त की कि एक अतिरिक्त टीम चैंपियंस लीग में मिल जाएगा कभी नहीं