Cyprus

Ρεπορτάζ «Π»: Οδυνηρές μνήμες σε Μάραθα – Παλαίκυθρο

ΓΡΑΦΕΙ: ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Την ιστορική πρωτοβουλία που ανέλαβε πριν δέκα χρόνια για την πρώτη μετά την εισβολή-κατοχή, κοινή επίσκεψη Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων πολιτών στα χωριά της κατεχόμενης Κύπρου Παλαίκυθρο και Μάραθα, όπου τον Αύγουστο 1974 δολοφονήθηκαν δεκάδες άμαχοι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι, περιλαμβανομένων γυναικοπαίδων από εξτρεμιστές των δύο κοινοτήτων, μας υπενθυμίζει με δήλωσή του στον «Πολίτη» ο συγγραφέας και ακτιβιστής της ειρήνης Πανίκος Νεοκλέους, πρώην καθηγητής Μηχανολογίας σε σχολεία μέσης παιδείας (Τεχνικές Σχολές). Εκείνη η εμβληματική εκδήλωση είχε γίνει με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του δεύτερου βιβλίου του «Μνήμες» και ο υπογράφων ήμουν ο μοναδικός δημοσιογράφος που την κάλυψα στις ελεύθερες περιοχές. Κι αυτό παρόλο που ο κ. Νεοκλέους είχε ενημερώσει έγκαιρα τα ΜΜΕ για την πραγματοποίησή της, με έμφαση στην ανάγκη για  συμφιλίωση, αλήθεια και αναγνώριση των λαθών και των εγκλημάτων του παρελθόντος στις δύο κοινότητες.

«Να μην το ζήσω και αυτό»

Στη δήλωσή του ο Πανίκος Νεοκλέους μας περίγραψε τη σχέση που ανέπτυξε με δική του ατομική πρωτοβουλία με Τουρκοκύπριους συμπολίτες μας τις δύσκολες δεκαετίες 1980 και 1990 πριν ανοίξουν τα οδοφράγματα, όταν δεν υπήρχε ελεύθερη διακίνηση μεταξύ των δύο πλευρών. «Το 1988», μας είπε, «ονειροπόλος τότε, με κάποια ευκαιρία και παρά την παντελή έλλειψη επαφής με τους Τουρκοκυπρίους, ήρθα ως πρόεδρος της Ένωσης Αυτοδίδακτων Ζωγράφων (ΕΝ.Α.Ζ) σε επαφή με τον πρόεδρο των Τουρκοκυπρίων Γελοιογράφων και του πρότεινα να συνεργαστούμε καλλιτεχνικά. Η συνέχεια ήταν θεαματική. Παρά τα τεράστια προβλήματα, δεκάδες ήταν οι κοινές εκθέσεις και άλλες εκδηλώσεις, όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στο εξωτερικό. Ο πόλεμος που δεχτήκαμε, τόσο εμείς όσο και οι Τουρκοκύπριοιμ δεν είχε τελειωμό, με αποτέλεσμα λίγα χρόνια μετά η ΕΝ.Α.Ζ ουσιαστικά να διαλυθεί. Εγώ προσωπικά κράτησα επαφή με τους Τουρκοκύπριους καλλιτέχνες και έτσι αμέσως μετά το άνοιγμα του πρώτου οδοφράγματος δημιουργήσαμε τον πρώτο κοινό σύνδεσμο (Παγκύπριο Σύνδεσμο Καλλιτεχνών – ΠΑ.ΣΥ.ΚΑΛ), μαζί και με τον Σερχάν Γκαζίογλου (Serhan Gazioglu) και τον  Μπερτάν Σογιέρ (Bertan Soyer). Η δράση του συνδέσμου και αυτή θεαματική, μέχρι τους πρώτους μήνες του 1993. Λίγα χρόνια αργότερα, αφού πήρα 135 συνεντεύξεις από στρατιώτες μας της πρώτης γραμμής, κυκλοφόρησα το βιβλίο μου «Αγνοηθέντες 1974», το οποίο μεταφράστηκε και στην τουρκική. Στο βιβλίο εκείνο καταγράφονται δεκάδες επώνυμες μαρτυρίες για το πώς η Κύπρος προδόθηκε από τη Χούντα και τα εδώ ανδρείκελά της. Στη συνέχεια κυκλοφόρησα το βιβλίο μου «Μνήμες» με μαρτυρίες από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους αυτή τη φορά. Στο βιβλίο αυτό καταγράφονται με επώνυμες και πάλι μαρτυρίες τα στυγερά εγκλήματα που έγιναν από εξτρεμιστές και από τις δυο κοινότητες σε βάρος, τόσο Ελληνοκυπρίων όσο και Τουρκοκυπρίων αθώων πολιτών, ακόμα και βρεφών. Αμέσως μετά την κυκλοφορία του δεύτερου αυτού βιβλίου, και συγκεκριμένα στις 4 Ιουλίου 2010, σε συνεννόηση με μερικούς Ελληνοκύπριους αλλά και Τουρκοκύπριους, οργανώσαμε κοινή επίσκεψη στα χωριά Παλαίκυθρο και Μάραθα, όπου δολοφονήθηκαν άγρια αθώοι συμπολίτες μας. Αν και από την πείρα μου γνώριζα ότι το ΡΙΚ δεν θα κάλυπτε μια τέτοια εκδήλωση, τους έστειλα μέρες πριν ανακοινωθέν με το πρόγραμμα της επίσκεψης. Δυστυχώς δεν έκανα λάθος. Τόσο το ΡΙΚ, όσο και οι υπόλοιποι τηλεοπτικοί σταθμοί, όχι μόνο δεν κάλυψαν αυτή την εκδήλωση, αλλά ούτε και εκ των υστέρων μέχρι σήμερα δεν έκαναν έστω και απλή αναφορά… Ναι, κάποτε πίστευα και ήλπιζα σε μια συμφωνία-λύση του Κυπριακού προς όφελος και των δυο κοινοτήτων. Δυστυχώς όμως, με τα μυαλά που κουβαλάμε, σήμερα πιστεύω ότι δεν θα είναι μακριά η μέρα που η Κύπρος θα είναι ένας νέος νομός της Τουρκίας. Ευχή μου είναι να μην το ζήσω και αυτό».

Κατάθεση λουλουδιών

Στις 4 Ιουλίου 2010, οι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι της δικοινοτικής ομάδας που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Πανίκου Νεοκλέους αποπειράθηκαν να καταθέσουν λουλούδια στην αυλή του πατρικού σπιτιού του Πέτρου Σουππουρή στο κατεχόμενο Παλαίκυθρο, όπου στις 17 Αυγούστου 1974, Τουρκοκύπριοι εξτρεμιστές δολοφόνησαν εν ψυχρώ τους γονείς του, τα τρία αδέλφια του και μια θεία του, ανάμεσα σε 17 συνολικά συγχωριανούς του, περιλαμβανομένων δύο βρεφών 7 και 12 μηνών. Ο ίδιος ο Πέτρος Σουππουρής ήταν παρών στην εκδήλωση. Όμως, οι συμμετέχοντες εμποδίστηκαν από Τουρκοκύπριους να προσεγγίσουν το σπίτι του Πέτρου Σουππουρή και στη συνέχεια επισκέφθηκαν και απέθεσαν λουλούδια στο μνημείο έξω από τη Μάραθα, στη μνήμη των δολοφονηθέντων Τουρκοκυπρίων.

Οι Κύπριοι και οι δολοφόνοι

Στην εκδήλωση της Μάραθας συμμετείχαν επίσης ο Γιάννης Μαραθεύτης και ο Φετχί Ακιντζί, που το 1974 πυροβόλησαν ο ένας τον άλλο ως αντίπαλοι στρατιώτες και το 2009 συναντήθηκαν μετά την ανάγνωση του βιβλίου του Πανίκου Νεοκλέους «Αγνοηθέντες 1974» και έγιναν φίλοι και ακτιβιστές της ειρήνης. Είπε στην προσφώνησή του, στο μνημείο έξω από τη Μάραθα, ο Πανίκος Νεοκλέους: «Μαζευτήκαμε σήμερα εδώ για ν’ αφήσουμε λίγα λουλούδια για τα παιδιά της Κύπρου. Δεν έχει σημασία αν τα παιδιά είναι Ελληνόπουλα ή Τουρκόπουλα. Είναι παιδιά. Σε αυτήν τη χώρα, υπάρχουν δύο εθνικότητες. Η μια εθνικότητα είναι οι Κύπριοι και η άλλη εθνικότητα, οι δολοφόνοι. Δεν έχει σημασία αν οι δολοφόνοι είναι Έλληνες ή Τούρκοι. Είναι δολοφόνοι. Και ήρθαμε εδώ να αποθέσουμε λίγα λουλούδια για τα παιδιά της Κύπρου».

«Είμαι κάποιος άλλος»

Ο Τουρκοκύπριος Κιαμίλ Μέριτς, που τον φωτογράφισα εκείνη την ημέρα στη Μάραθα ενώ κάλυπτα δημοσιογραφικά την εκδήλωση, μου είπε ότι οι δολοφόνοι σκότωσαν τη γυναίκα του και τα πέντε παιδιά του: «Για έντεκα μήνες είμαι ένας φυσιολογικός άνθρωπος, αλλά όταν έρθει ο Ιούλης και ο Αύγουστος, δεν είμαι ο εαυτός μου, είμαι κάποιος άλλος», μου είπε, και πρόσθεσε: «Η συγγνώμη σας, εσάς των Ελληνοκυπρίων, δεν είναι αρκετή. Θέλω να ρωτήσω: αν τα πέντε μου παιδιά ζούσαν σήμερα, πόσων χρόνων θα ήταν; Οι δολοφόνοι ήρθαν στα σπίτια μας, πήραν τις γυναίκες και τα παιδιά μας, αφού οι άντρες λείπαμε – είχαμε συλληφθεί και μεταφερθεί αιχμάλωτοι στη Λεμεσό. Μετά που αφέθηκα ελεύθερος κι επέστρεψα στο σπίτι μου, ο κόσμος ήταν πια μαύρος για μένα. Όταν άνοιξαν τον τάφο, βρήκαν τη γυναίκα μου να κρατά το μικρότερο παιδί μας, 18 μηνών – και το μωρό μου είχε σαράντα σφαίρες στο σώμα του»…

Ανάμεσα σε έποικους

Στο περιθώριο της εκδήλωσης στη Μάραθα, κουβέντιασα με τον παρευρισκόμενο γνωστό μετριοπαθή Τουρκοκύπριο πολιτικό Αλπάι Ντουρτουράν. «Για τη λύση», μου είπε, «είναι έτοιμες και οι δύο πλευρές. Μπορούν να ζήσουν μαζί, αλλά πρέπει να προσπαθήσουμε πολύ προσεκτικά, να μην επαναλάβουμε περιστατικά του παρελθόντος, γιατί δεν θα είμαστε σε θέση να ελέγξουμε την κατάσταση. Εμείς οι Τουρκοκύπριοι είμαστε μια πολύ μικρή κοινότητα που τώρα ζει ανάμεσα σε μια πολύ μεγαλύτερη μάζα Τούρκων (εποίκων), που με το χρόνο γίνεται βασικός παράγοντας στο Κυπριακό. Όσο περνά ο χρόνος, οι πιθανότητες για λύση θα μειώνονται και όταν φτάσει εκείνο το στάδιο για λύση, ο βορράς θα είναι ένα εντελώς διαφορετικό μέρος από ό,τι είναι σήμερα»…

Football news:

Zidane on Jovic's future: anything can happen. I can't say anything until the window closes
Flick on Bayern's Interest in Kramaric: I know him well, but I haven't heard anything about it
We have three clubs in this group stage of the Champions League. How did campaigns with two end up?
Solskjaer on transfers: No news. Working with what we have, Manchester United have a big squad
Guardiola confirmed that Zinchenko will stay at Manchester City
Bayern won 5 trophies in a year. To repeat the record Barca need to take another
Flick took 5 trophies with Bayern after 40 matches