Netherlands
This article was added by the user . TheWorldNews is not responsible for the content of the platform.

Aantal kliklijnen bijstandsfraude neemt verder toe

Het aantal kliklijnen in Nederland blijft stijgen. Bijna tweehonderd Nederlandse gemeenten hebben nu een meldpunt waar burgers, desgewenst anoniem, kunnen doorgeven dat ze een ander persoon verdenken van bijstandsfraude. Dat blijkt uit onderzoek van BNR.

De meldpunten bieden vaak meerdere mogelijkheden om de vermoedens van fraude te melden. In vrijwel alle gevallen gaat het om een telefoonnummer dat kan worden gebeld en een formulier dat online kan worden ingevuld. Burgers worden meestal gevraagd om zoveel mogelijk informatie door te geven over de persoon die ze verdenken van fraude, zoals het woonadres en het kenteken van een auto. Veel meldpunten geven ook tips over het herkennen van bijstandsfraude.

Op dit moment maken 196 Nederlandse gemeenten gebruik van een dergelijk meldpunt. Dat zijn er 47 meer dan twee jaar geleden. Niet elke gemeente heeft zelf een afzonderlijk meldpunt in beheer. Er wordt door een flink aantal gemeenten samengewerkt via een gezamenlijke sociale dienst. Inwoners van de samenwerkende gemeenten, kunnen in dat geval hun vermoedens kenbaar maken via meldpunten van deze sociale diensten. Dat is bijvoorbeeld het geval in de Drechtsteden en in West-Brabant.

Inlichtingenplicht

Als iemand betrapt wordt op bijstandsfraude, moet die persoon het teveel ontvangen geld terugbetalen en krijgt meestal een boete. Bijstandsfraude plegen gebeurt op verschillende manieren. Voorbeelden zijn het verzwijgen van vermogen, bijverdienen zonder dit op te geven, of samenwonen, terwijl is opgegeven dat iemand alleen woont. Bijstandsgerechtigden hebben een inlichtingenplicht, die inhoudt dat iemand de gemeente moet informeren over alles wat van belang kan zijn voor het recht op de uitkering. Ook het niet melden van kleine giften, kan als schending van de inlichtingenplicht worden gezien.

In 2019 meldden gemeenten overtredingen van de inlichtingenplicht bij zeven procent van hun bijstandsbestand . Het totale aantal bijstandsontvangers tot de AOW-leeftijd bedroeg toen 413.000, wat betekent dat 29.000 mensen de inlichtingenplicht zouden hebben geschonden.

Meldpunten 'verwoestend voor sociaal vertrouwen'

Dat burgers via steeds meer meldpunten worden aangespoord om anderen aan te geven voor vermoedelijke bijstandsfraude, baart deskundigen zorgen. Volgens Beate Volker, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Amsterdam, kan het wantrouwen tussen burgers veroorzaken: 'Voor de sociale cohesie is dit niet wenselijk. Het is niet wenselijk dat een burger de rol overneemt van de overheid. Dat iemand zich realiseert dat een buurtgenoot hem heeft aangegeven, dat is wel echt verwoestend voor sociaal vertrouwen. En we hebben vertrouwen en cohesie in buurten nodig!'

Volker ziet het feit dat het aantal meldpunten toeneemt, als een symptoom van onderliggende maatschappelijke problemen. 'Die toename is waarschijnlijk al een gevolg van ontbrekende cohesie. Als het je vrienden of je kinderen zouden zijn, dan zou je misschien zeggen dat je het eigenlijk niet goed vindt, maar je zou iemand niet aangeven. Dan zou je het gesprek misschien wel aangaan. Het feit dat je dat niet doet, maar iemand wel aangeeft, betekent dat je kennelijk iets hebt van: 'ik gun het je niet, ik werk ook hard voor mijn geld'! Er is dan al iets in die verhouding, wat eigenlijk onwenselijk is.'

Utrecht 'stopte' met kliklijn

Een gemeente die een afzonderlijk meldpunt om vermoedens van bijstandsfraude aan te geven onwenselijk acht, is Utrecht. Een jaar geleden kondigde wethouder Linda Voortman aan dat de gemeente ging stoppen met de kliklijn, want ‘onbedoeld kan daarmee het gevoel ontstaan dat de gemeente bijstandsgerechtigden als verdachten ziet’.

Uit het onderzoek van BNR komt echter naar voren dat er nog altijd een Utrechts meldpunt bestaat. Deze is nu op de site van de gemeente ondergebracht, als aparte pagina. Een apart telefoonnummer om vermoedens van fraude aan te geven, is er niet meer. Burgers kunnen wel gebruik maken van een algemeen nummer, waar ze worden doorverbonden om hun melding door te geven.

Ruurt Wiegant, SP-raadslid in Utrecht denkt dat het de gemeente vooral te doen is om de beeldvorming: 'Het is meer een cosmetische wijziging dan een verandering van beleid. Dat blijkt ook wel uit het feit dat de gemeente zich nu vooral richt op het beeld dat gecreëerd wordt door een apart meldpunt, terwijl ze tegelijkertijd dus wel meldingen willen blijven ontvangen. Alleen gaat het nu via het algemene nummer, dus in die zin is er gewoon nog een kliklijn.’

Landelijke regels

De gemeente Utrecht verwijst na vragen van BNR naar een brief die destijds naar de gemeenteraad is gestuurd. Daarin staat: ‘Vanuit het perspectief van de bijstandsgerechtigde gezien, is het daarom beter dat er voortaan voor het melden van bijstandsfraude kan worden gebeld naar het algemene nummer van Werk en Inkomen, net zoals voor andere vragen op het gebied van werk en inkomen. Vanaf 1 augustus is het algemene nummer hiervoor beschikbaar en is de website hiervoor ingericht.’

Volgens Wiegant zijn uiteindelijk de landelijke regels de grote boosdoener, en niet zozeer het beleid van de gemeente. ‘De hardvochtige en steeds hardvochtiger regels zijn ondertussen in onmenselijk beleid uitgemond. Controleren of er een extra tandenborstel in de badkamer staat zou bijvoorbeeld niet meer hoeven, als we geen idiote regels hadden met betrekking tot samenwonen in de bijstand. Als het om arme mensen gaat is het blijkbaar een ramp als er een paar euro teveel gemeenschapsgeld heen gaat, als een minister miljoenen verliest is dat een oeps-momentje. Als een bank miljarden witwast krijgen ze een boete, in plaats van celstraf.’

Draagvlak

In een reactie op het onderzoek onderstreept het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het belang van het aanpakken van fraude met uitkeringen. 'We hebben in Nederland een goed vangnet van sociale zekerheden. Daar kan iedereen op rekenen. Maar het is ook belangrijk dat daar geen misbruik van wordt gemaakt.'

Een meldpunt waar burgers hun vermoedens van fraude kunnen doorgeven, beantwoordt volgens het ministerie aan de frustraties die burgers hebben, als ze denken dat anderen fraude plegen: 'Als jij je zelf aan de regels houdt, maar je ziet dat anderen dat niet doen, dan is dat frustrerend. Ik snap dat je dat ergens wil kunnen melden. Door misbruik en fraude aan te pakken, behouden we immers draagvlak voor onze sociale zekerheid.'

Ondanks dat, wordt het creëren van meldpunten door het ministerie niet gestimuleerd. Ook omdat meldingen van burgers een relatief kleine rol spelen in het bestrijden van fraude: 'Het overgrote deel van de meldingen komt van UWV, SVB, Belastingdienst of politie. Het ministerie van SZW moedigt het oprichten van meldpunten door gemeenten dan ook niet actief aan. Ook omdat er regelmatig valse meldingen worden gedaan, die weer onderzocht moeten worden.'

Maandagochtend op BNR

In de Ochtendspits praten Bas van Werven en Iwan Verrips hierover maandag uitgebreid door. Luister live via www.BNR.nl/live.

ANP