Netherlands

De honden verjagen de meeuwen – broeden mag even niet in de haven

Reportage

Havengebied Het is de schrik van bouwers en opdrachtgevers: bouwplannen die worden gefrustreerd door de komst van ‘spontane’ beschermde natuur. Broedvogels worden net iets meer beschermd dan andere vogels: een broedende vogel mag je niet storen.

Op een omheind stuk braakliggend land in de Rotterdamse haven zet natuurbeheerder Jan de Bruyne de hokken open. Uit de bestelbus springen Ferro, Lord en Kiwi – staande jachthonden: twee pointers en een setter. „Kijk ze gaan.” Als razendsnelle, kwispelende stofzuigers stuiven de honden het terrein over. Als De Bruyne op een hondenfluitje blaast, zijn ze net zo snel weer terug.

Dit is de Maasvlakte, aan het eind van een lange havenweg. Rondom staan containerterminals en raffinaderijen, enorme containerschepen varen voorbij. Het bouwterrein is van de naastgelegen biodieselproducent Neste, die graag nog meer biodiesel wil maken. Binnenkort begint het grondwerk en de aanleg van de infrastructuur.

Vorig jaar broedden hier vierhonderd paar zilver- en kleine mantelmeeuwen, achthonderd individuele vogels, zegt Falco Schoemaker van Falco Natuurbeheer en baas van De Bruyne. Schoemaker voert de regie over diverse broedpreventielocaties in de haven. De meeuwen zijn net terug van de overwintering in Afrika, legt hij uit. Tientallen verkenners cirkelen rondjes boven het terrein. Meeuwen broeden liefst op vertrouwd terrein. De honden maken ze duidelijk dat het dit jaar op de grond van Neste niet zal gaan.

Het is de schrik van bouwers en opdrachtgevers; bouwplannen die worden gefrustreerd door de komst van ‘spontane’ beschermde natuur. Als zich op een onbewaakt ogenblik een woelmuis of rugstreeppad op een bouwterrein vestigt, heeft de bouwer een probleem. Alle vogels zijn het hele jaar beschermd, zegt Schoemaker, maar broedvogels zijn nog net wat beschermder. Zodra een vogel broedt, mag je die niet meer storen.

Vijftien jaar geleden werden bouwplaatsen vooral met de botte bijl ‘vogelvrij’ gehouden, zegt Schoemaker. Klepelen (kaal maaien en versnipperen) en slepen met een trekker en netten waren de gangbare methodes. Dat kon beter, duurzamer en goedkoper. Schoemaker is van huis uit valkenier. Eerst ging hij veel met ‘roofvogel op stok’ de bouwplaats op, maar tegenwoordig moet je daarvoor vanwege aangescherpte regels over dierenwelzijn steeds een ontheffing aanvragen.

Foto Merlin Daleman

Met de honden gaat het ook prima. „Ze zijn gefokt om te verjagen zonder te doden of verwonden”, zegt Schoemaker. Zo ziet de Rotterdamse haven het graag: dat de natuur de bedrijvigheid niet in de weg zit, en andersom. De haven biedt de meeuwenkolonie van Neste op braakland elders op de Maasvlakte een uitstekend alternatief.

De haven is – net als industriegebieden overal in Nederland – een geliefde biotoop geworden voor een rijkdom aan flora en fauna, die door monocultuur en bestrijdingsmiddelen zijn verjaagd van het platteland. Het succes van de havennatuur is een dankbaar marketinginstrument. Deze zomer komt de film Wild Port of Europe uit, de opvolger, of een van de opvolgers, van het bioscoopsucces De Nieuwe Wildernis. De havenfilm is mede gefinancierd door het Havenbedrijf Rotterdam, BP, Shell en baggerbedrijf Van Oord.

De film toont hoe rijk de natuur in de haven is. „Soms zelfs rijker dan in traditionele natuurgebieden”, zegt filmmaker Willem Berents. „Juist die schrale havennatuur is heel erg waardevol. De haven is een geliefd tussenstation van tapuiten op doorreis. Er zitten veel pleviertjes. Op een kale, voor leidingen bedoelde strook grond kwam ik gisteren nog negentien koppels kieviten tegen.”

Het verschil met vroeger is de regeling voor ‘tijdelijke natuur’, onderdeel van de Wet natuurbescherming uit 2017. Met de status ‘tijdelijke natuur’ kun je de natuur op bouwplaatsen haar gang laat gaan en mag je flora en fauna, ook beschermde, met vooraf juridisch vastgelegde toestemming alsnog netjes naar elders verplaatsen op het moment dat er echt gebouwd gaat worden. „In het verleden werd de natuur continu weggepest. Dat hoeft niet meer. Op het moment dat er wordt gebouwd, heeft een terrein jaren onbeheerd braak gelegen. De natuur profiteert.”

De Rotterdamse haven is een voorbeeldproject van de Stichting Tijdelijke Natuur, naast onder meer de haven van Amsterdam en Tata Steel. Er ontwikkelt zich een archipel van tijdelijke, zich steeds verplaatsende natuureilandjes, samen een bloeiend ecosysteem. Pop-upnatuur, niet voor de eeuwigheid bedoeld. De beheerkosten gaan omlaag, zegt bioloog Arnold van Kreveld van de stichting. „Bijkomend voordeel is dat ontwikkelaars zien: die natuur is best wel leuk. Het is niet alleen maar eng.”

Foto Merlin Daleman

Tata Steel als nieuw natuurgebied? Is die tijdelijke natuur geen groen masker van vervuilende bedrijven? „Het klopt dat de natuur in bijvoorbeeld de zeehavens mede dankzij die regeling floreert,” zegt onderzoeker Sander Turnhout van de stichting SoortenNL, waarin flora- en faunaorganisaties zijn verenigd. Maar kritiek over greenwashing is soms ook terecht: „Bedrijven als Tata Steel zijn zó vervuilend, daar kom je er niet met een paar bloemetjes en bijtjes.”

Op de Maasvlakte legt Falco Schoemaker uit dat de economie vooropstaat. „De haven is gebouwd voor de industrie.” Dat de natuur er haar weg vindt, is prachtig. Vogels en veel andere soorten vinden er rust, ruimte, veiligheid en voedsel. In de haven komen geen groepen, gezinnen, geen wandelaars met honden. Grondbroeders als scholeksters, sterns en meeuwen hebben alleen te duchten van roofvogels, marters en vossen, voor wie de Maasvlakte in het broedseizoen een gedekte tafel is.

De Rotterdamse haven is een geliefd tussenstation van tapuiten op doorreis

Falco Natuurbeheer is van half februari tot half juli ter plaatse. „We zijn er van zonsopkomst tot zonsondergang,” zegt Schoemaker. De natuurbeheerder moet door. De Maasvlakte is groot, de vogels zijn overal. Falco bewaakt ook grond van energienetbedrijf Tennet, dat een transformatorstation van 380 kilowatt bouwt, voor een windmolenpark op zee.

Jan de Bruyne blijft alleen achter, met de vogels en de honden. Hij heeft er zes mee, die hij in drietallen op en af inzet. „Zo blijven ze fit en gemotiveerd.” Het is drie uur. Als het over vier uur, vierenhalf, donker wordt, zet hij een laserlamp aan, die als een vuurtoren het terrein bestrijkt. Vogels houden niet van laserlicht. Maar meeuwen zijn hardnekkig. Naast de bouwgrond houdt een grote groep De Bruyne en zijn honden zwijgend in de gaten, loerend op hun kans.

Football news:

Milaan kan Sarri uitnodigen als het team zich niet kwalificeert voor de Champions League
Ze willen 25.000 mensen toelaten om de Champions League finale bij te wonen. Chelsea en City fans zullen ontvangen 4 duizend tickets elk
Mount en Foden zullen de beste spelers ter wereld zijn. Phil kan een van de beste in de geschiedenis van Engeland
Zinedine Zidane: Hazard moet spelen, hij moet zijn zelfvertrouwen terugkrijgen. Hij moet de oude versie van zichzelf opnieuw opbouwen
Gary Lineker: het was de zwakste echte die ik ooit heb gezien. Chelsea zijn beter met een miljoen mijl
Iniesta gelooft dat Barcelona La Liga zal nemen: ze zijn in staat om alle resterende wedstrijden te winnen
Chelsea Tuchel vs top coaches: 7 overwinningen, 1 gelijkspel, 1 doelpunt toegekend