Netherlands

De straat veiliger maken? ‘Probeer het eens met de zachte hand’

Dat stelt De Vries in een essay in Binnenlands Bestuur. Het is ongeveer vijf jaar geleden dat hij tijdens zijn dagelijkse surveillanceronde door de Haagse Schilderswijk fietste en de meldkamer hoorde zeggen “13-01 wilt u naar de Schalk Burgerstraat gaan, daar staat een aantal jongeren met een bal tegen een muur te schoppen, bewoners hebben daar last van.”

Nadat hij de jongens had uitgelegd dat de hoekbewoner hoofdpijn kreeg van het gebonk en de jongeren had verzocht om ergens anders te gaan voetballen, vervolgde hij zijn wijkronde. Een kwartier later kreeg hij de melding om naar de Delagoa-straat te gaan. Daar zou nu een aantal jongeren met een voetbal tegen een muurtje aan het schoppen zijn.

Wegsturen

‘Gedurende mijn dienstjaren bij de politie werd het steeds duidelijker’, aldus De Vries. ‘De werkwijze van wegsturen, beboeten of aanhouden is geen efficiënte manier voor het creëren van een veiligere leefomgeving. Overlast verplaatst zich door de wijk: een heengezonden arrestant wordt de volgende dag weer aangehouden en de beboete persoon rijdt een week later weer te hard. Je kunt hier spreken van een waterbedeffect. Je drukt ergens een probleem weg, maar dat probleem komt elders net zo hard weer omhoog.’

Bovengenoemde werkwijze houdt zichzelf volgens De Vries in stand in een vicieuze cirkel van wegdrukken-verplaatsen en weer wegdrukken. De manier waarop in het algemeen met veiligheid wordt omgegaan kan in zijn ogen anders. ‘Zou het niet mooi zijn als de sociale en fysieke omgeving veiligheid stimuleert? Dus niet repressie en regelgeving als motivator maar een intrinsieke motivatie die ervoor zorgt dat een gemeenschap zich veilig, prettig en verbonden voelt met zowel de sociale als de fysieke omgeving. Deze manier van het creëren van veiligheid wordt ook wel positieve veiligheid genoemd. Het gaat hierbij om het stimuleren van de zachtere principes van samenleven waarin zaken als verbinding, empathie, eigenaarschap en betrokkenheid een prettige en veilige omgeving creëren.’

Kwade inborst

De dominante visie op veiligheid gaat uit van het bestrijden van onveiligheid door handhaving van wet- en regelgeving. Dit beeld komt voort uit het mensbeeld van Thomas Hobbes, die de mens zag als een van nature kwaadaardig, egoïstisch wezen dat uit is op zelfbelang. Om die kwade inborst in bedwang te houden, moeten wetten en strafrechtelijke uitvoeringen strikt worden gehandhaafd. De Vries: ‘Het gedachtegoed van Hobbes is van grote invloed geweest op de manier waarop naar veiligheid wordt gekeken. Als we echter gaan kijken naar de betekenis van het woord veiligheid is daar een hele andere betekenis van af te leiden. Het Oudfriese woord ‘felig’, waar het woord veiligheid van afgeleid is, betekent beschut zijn en verwijst naar trouw en dierbaar.’

Geborgenheid

Maar ja, hoe zorg je voor geborgenheid, zorg en vertrouwen? De Vries komt met een voorbeeld. ‘In een straat ervaarden de bewoners erg veel overlast van uitgaande en schoolgaande jongeren die hun straat gebruikten om te wildplassen, gestolen goederen te stallen, alcohol te drinken en graffiti te spuiten. De straat zag er vies en smoezelig uit en volgens de bewoners werd hun steeg regelmatig vergeleken met een achterbuurt’, verhaalt hij. ‘Bewoners hielden hun gordijnen dicht om zo min mogelijk mee te krijgen van wat er buiten gebeurde en overlastgevenden deden waar ze op dat moment zin in hadden. Diverse reguliere middelen waren ingezet om de overlast te verminderen. Zo zijn er camera’s opgehangen en is de politie frequenter gaan surveilleren. Niets bleek echter te helpen en de bewoners waren het vertrouwen in de gemeente verloren. Totdat de gemeente een innovatiever middel ging inzetten: positieve gedragsbeïnvloeding.’

Samen met bewoners en een adviesbureau zijn diverse stickers ontwikkeld die op de dichtgetimmerde ruiten werden geplakt. Het waren stickers van net onderhouden woningen waarbij bewoners trots uit de ramen keken. Het gevolg? De straat kreeg een verzorgde indruk en straalde eigenaarschap en toezicht uit. Bewoners kregen weer het gevoel van dit is onze straat, we zijn daar zuinig op. De overlast werd aanzienlijk minder en voelden bewoners zich veiliger. ‘Zelfs de graffiti die de gemeente voorheen maandelijks liet verwijderen keerde niet meer terug’, aldus De Vries. En overlastgevers kregen het gevoel dat er sociale controle in de straat was en gingen zich positiever gedragen.

Regelmoe

Het veiligheidsbeleid van de afgelopen decennia is volgens hem te sterk bepaald door het beteugelen van slechte menselijke eigenschappen. De negatieve gevolgen daarvan uiten zich in verdeeldheid, het gevoel buitengesloten te worden en een verminderd veiligheidsgevoel. De Vries: ‘Etnisch profileren en de Black Lives Matter-beweging zijn hier voorbeelden van. De rek is eruit, burgers zijn regelmoe en de legitimiteit van de overheid staat onder druk. Er zijn te veel factoren die bijdragen aan het veiligheidsprobleem, zoals armoede, laaggeletterdheid, verslavingsproblemen en werkloosheid.’

Zachtere methoden die een gevoel van verbinding, eigenaarschap en zorg stimuleren zijn volgens hem veel effectiever. Veiligheid die niet met regelgeving wordt gerealiseerd, maar door een positieve en sociale omgeving. Een omgeving die ervoor zorgt dat vanuit een intrinsieke motivatie veilig en overlastvrij met elkaar wordt omgegaan. ‘Als we deze natuurlijke menselijke behoeften kunnen verankeren in een veiligheidsbeleid, gaan mensen vanuit hun intrinsieke motivatie veiliger gedrag vertonen en zal vanzelf het vertrouwen in de overheid groter worden,’ besluit hij.

Lees het volledige essay in Binnenlands Bestuur nr. 9 van deze week

Football news:

De Spaanse fan gaat al sinds 1979 naar de wedstrijden van het nationale team. Hij kwam naar de Euro met de beroemde drum (hij zou het hebben verloren tijdens de lockdown)
Ronaldo verwijderde de gesponsorde Coca-Cola op een persconferentie. Cristiano is sterk tegen suiker-maakt er zelfs geen reclame voor
Zweden voorwaarts Isak: ik zou graag wat meer bezit hebben. Maar we zijn blij met het punt
Luis Enrique: Spanje probeerde kansen te creëren, maar het veld was niet de beste. Spelers klaagden
Laporte op Morata ' s blunder: hij zal de mond van iedereen te sluiten door het scoren van drie doelpunten in de volgende wedstrijd
Messi scoorde uit Chili ' s vrije trap. Hij werd de recordhouder van Argentinië voor doelpunten in officiële wedstrijden
Spanje scoorde 2 schoten op doel in de 2e helft tegen Zweden-beide na 89 minuten