Hoe meer we weten over doodsoorzaken, andere ziekten die iemand had én levensomstandigheden, hoe beter de gezondheidszorg daarop kan inspelen.

Doodsoorzaakstatistieken zijn een betrouwbare, 'stabiele' bron van informatie omdat deze data al lange tijd op vergelijkbare wijze verzameld worden.

Onderzoekers analyseren deze statistieken om te zien wat veelvoorkomende dodelijke ziekten zijn en welke aandoeningen er nog meer meespelen in het ziekteproces dat tot sterfte leidt (comorbiditeit).

Vooral in combinatie met andere databronnen kunnen er relaties worden ontdekt met bijvoorbeeld geslacht, inkomen, werkfunctie, lichaamsbeweging, woonplaats of etnische achtergrond. Een bekend, maar belangrijk voorbeeld is dat jaren geleden werd aangetoond dat roken de kans op overlijden aan longkanker vergroot.

Meer weten over sterftertrends door doodsoorzakenstatistieken te combineren

Marianna Mitratza, arts, statisticus en epidemioloog, deed samen met het CBS en het AMC-UvA onderzoek naar nieuwe manieren waarop je doodsoorzaakstatistieken kunt koppelen met andere medische data.

De informatie die hieruit voortkomt kan gebruikt worden om meer te weten te komen over sterftetrends op de lange termijn en uitleg geven over eventuele onderliggende oorzaken én comorbiditeit.

“Het kan helpen inschatten welke risico's mensen met diabetes of dementie nog meer lopen vanwege andere aandoeningen.”
Marianna Mitratza, arts

"Door doodsoorzaakstatistieken te combineren met andere data uit de gezondheidszorg, kunnen we bijvoorbeeld voor mensen met diabetes en dementie beter inschatten welke risico's zij nog meer lopen vanwege andere aandoeningen, of wat de kans is dat iemand in zijn leven diabetes of dementie krijgt", legt Mitratza uit.

"Ik koppelde databronnen aan elkaar die voorheen nog niet op deze manier waren gebruikt, zoals sterftedata, gegevens uit gezondheidsregisters, ziekenhuisopnamen, medicijnvoorschriften, zorginstellingen en diagnoseregistraties. De gegevens bewerkte ik bij het CBS, omdat zij de juiste infrastructuur hebben om alles op een correcte manier te verwerken en de privacybescherming op deze manier geborgen blijft."

Sterfgevallen voorkomen door beter onderzoek

"Door deze onderzoeksmethode is beter zichtbaar hoe vaak bijvoorbeeld dementie tot sterfte kan leiden, of er daarin verschillen kunnen zijn tussen mannen, vrouwen en regio's. Dat was voorheen nog niet gedaan", stelt professor Anton Kunst, hoogleraar Sociale Epidemiologie aan Amsterdam UMC.

“Het is belangrijk voor de gezondheidszorg om te weten voor welke ziekten er meer aandacht moet komen.”
Anton Kunst, hoogleraar Sociale Epidemiologie

"De gezondheidszorg weet daardoor waar meer aandacht voor moet komen. Het kan van belang zijn om meer te weten over de effecten van ziekten op het leven van mensen. Zo is de verwachting bij dementie dat daar in de toekomst vier op de tien vrouwen aan zal overlijden. Een onderzoek naar doodsoorzaken kan dus belangrijk zijn om dergelijke sterfgevallen in de toekomst te voorkomen."

Mitratza benadrukt dat gegevens over comorbiditeit nu nog niet gepubliceerd worden, "terwijl die heel belangrijk zijn om de zorg in de laatste levensfase te verbeteren."

Belangrijk voor wereldwijde gezondheid

Onderzoek naar doodsoorzakenstatistieken kan belangrijk zijn voor de wereldwijde gezondheid, maar zulk onderzoek is alleen mogelijk in landen waar de datastructuur van medische informatie goed is. De databronnen die Mitratza heeft gebruikt, zijn in de meeste landen niet eens beschikbaar.

“Deze werkwijze buiten het CBS toepassen wordt een stuk lastiger.”
Anton Kunst, hoogleraar Sociale Epidemiologie

Kunst legt uit dat gezondheidsonderzoek onder andere door de privacywet AVG lastiger is: "Het is natuurlijk mooi dat we dit onderzoek zo konden uitvoeren, maar als we deze werkwijze buiten het CBS zouden willen toepassen, wordt het al snel veel moeilijker. Dan kunnen gegevens van verschillende instanties alleen op een omslachtige, bewerkelijke en dure manier gekoppeld of opnieuw verzameld worden."

Veranderingen gaan langzaam

Jan Kardaun gepensioneerd hoogleraar doodsoorzakenstatistiek en medisch ambtenaar van het CBS, die ook Mitratza's onderzoek begeleidde, voegt toe dat het belangrijk is dat de databronnen bij gezondheidsonderzoek op de lange termijn nieuwe data moeten blijven genereren. "Als gegevensbronnen daar ineens mee stoppen, kunnen we die ontwikkelingen door de tijd heen (trends) niet meer volgen. De meeste veranderingen in doodsoorzakenstatistieken gaan langzaam, dus je moet data over minstens tien jaar analyseren om er conclusies uit te kunnen halen."

Daarom zijn dit soort onderzoeken belangrijk, denkt Kardaun. "Zodat we onze manier van onderzoeken kunnen verbeteren." Bij Mitratza's onderzoek is niet alleen data van over vijftien tot twintig jaar gebruikt, maar zijn er ook onderzoeksmanieren ingezet die de situatie over één of een paar jaar bekijken, samen met andere gegevens dan alleen doodsoorzaakstatistieken.