Netherlands

In Congo worden de corona-voorlichters uitgescholden of weggejaagd

Cofid-19 in Congo 'Sensibilisateurs' proberen vaak vergeefs Congolezen te doordringen van het pandemie-gevaar. „Sommigen denken dat hulporganisaties lijken opkopen.”

Voordat Floribert Anzulini de deur uit kan voor een bezoek aan de markt in Kinshasa, zo beschrijft hij, pakt hij zich goed in. Over zijn spijkerbroek gaat een plastic overall met capuchon en lange mouwen; hij doet latex handschoenen aan die hij zo ver mogelijk over zijn polsen trekt. Als het niet te warm is gaat de capuchon op. Een mondkapje draagt hij sowieso. Hij gooit een flinke zak van die kapjes en stapels flyers in de laadbak van de auto, waarop een stel luidsprekers is geplaatst. En dan kan een dag van campagne voeren beginnen.

„We gaan naar plekken waar veel mensen dicht op elkaar leven of werken: winkels, markten, de busstations, barakken van politie- en veiligheidspersoneel. Velen van hen hebben geen idee dat hun gezondheid in gevaar kan zijn.”

Zo maakt de vrijwilliger van de burgerbeweging Filimbi lange dagen als voorlichter over het coronavirus. Hij gaat er met andere omroepers op uit, telkens op een andere plek. Floribert Anzulini (37) is een sensibilisateur. In heel de Democratische Republiek Congo zetten kerkelijke gemeenschappen, gezondheidscentra, en non-gouvernementele organisaties zulke voorlichters in die burgers waarschuwen voor Covid-19.

„Veel mensen hebben geen televisie of lezen niet dagelijks de krant”, vertelt Anzulini aan de telefoon. Mond-tot-mondreclame is volgens hem de beste manier om de Congolezen te informeren. Of om de geruchten te ontkrachten die in het land de ronde doen over het coronavirus en vaak in chatgroepen, sms en Facebook worden verspreid. Veel Congolezen geloven niet dat de nieuwe ziekteverwekker bestaat. Als Anzulini door woonwijken struint in zijn beschermende pak, met op de rug in felrood de woorden ‘S.O.S. corona’, krijgt hij regelmatig commentaar. Sommige mensen denken dat het virus alleen Europeanen treft en voor Afrikanen ongevaarlijk is. Of ze zijn ervan overtuigd dat corona is bedacht door farmaceutische bedrijven om geld te verdienen aan een vaccin.

Emmanuel Bofoe Lomalisa van de internationale kerkelijke organisatie Caritas, laat in een e-mail weten dat ook zijn omroepers te maken krijgen met die achterdocht. „Het gaat heel ver”, mailt hij. „Sommige mensen denken zelfs dat hulporganisaties lijken opkopen, om vervolgens te doen alsof dat gestorven coronapatiënten zijn.”

Wantrouwen jegens hulporganisaties en de overheid is niet nieuw in DR Congo, een politiek instabiel land. Geen van de initiatieven van de regering of de internationale gemeenschap lijkt er de gelaagde problematiek te hebben verlicht.

De misvattingen maken het ‘sensibiliseren’ er niet makkelijker op, heeft Anzulini gemerkt. „We worden soms weggejaagd of uitgescholden”, vertelt hij. „Veel mensen zitten er niet op te wachten dat we hun dagelijkse bezigheden verstoren met wat zij onzin vinden.” Met verwensingen komt hij er nog relatief makkelijk vanaf. Andere omroepers die voor hulporganisaties op pad zijn, met posters, megafoons en flyers, werden al eens fysiek aangevallen in een voorstad van Kinshasa.

Wat Anzulini doet als mensen niet willen luisteren? Hen toch proberen een mondkapje in de hand te drukken. Van alle adviezen die hij mensen kan geven, is dat het concreetst. „Afstand houden, thuisblijven bij klachten en jezelf isoleren, voor veel mensen is dat niet mogelijk vanwege hun werk- en woonomstandigen. Arme mensen kunnen zich deze gedragsaanpassingen niet veroorloven”, verklaart Anzulini. „We proberen dus zoveel mogelijk materialen uit te delen waarmee mensen zich kunnen beschermen.”

Filimbi organiseert de campagnes bij voorkeur met La Lucha, een jongerenbeweging die ook campagne voert voor mensenrechten en politieke hervormingen in DR Congo. De organisaties waren in de laatste tien jaar vooral actief rondom de omstreden presidentsverkiezingen, die uiteindelijk plaatsvonden in 2018. Sindsdien werpt Filimbi zich op als maatschappelijke waakhond, die de beslissingen van de regering tegen het licht houdt. Corona, stelt Anzulini, voormalig bankier en Filimbi-lid van het eerste uur, is „het zoveelste dossier waarop de overheid de zaken niet op orde heeft”.

Op 24 maart stelde Congolese president Felix Tchisekedi de noodtoestand in, die sindsdien meermaals verlengd is. Zo zijn scholen, gebedshuizen en bars en restaurants gesloten. Maar op dat beleid is veel kritiek: sommigen vinden de maatregelen te overdreven. Bij Filimbi vinden ze juist dat de regering lang niet genoeg doet om het beleid aan de bevolking uit te leggen. „Van de overheid heb ik nog niemand op straat gezien om mensen te helpen de situatie te begrijpen”, zegt Anzulini fel.

Congolezen die door de lockdown hun werk verloren, demonstreerden vorige week dinsdag in de hoofdstad. Er zouden daarbij drie doden zijn gevallen, toen agenten waarschuwingsschoten losten die deelnemers in de menigte troffen. In de provincie Zuid-Kivu werd dinsdag een coronakliniek kort en klein geslagen, nadat onrust was ontstaan doordat beveiligers met harde hand een avondklok handhaafden.

In diezelfde provincie, in het oosten van Congo, stapte vorige week de wereldberoemde vrouwenarts Denis Mukwege op als voorzitter van de regionale corona-taskforce. Die zijn voor de regering ingesteld, maar volgens Mukwege – die in 2018 een Nobelprijs voor de Vrede won voor zijn zorg voor vrouwen in conflictgebieden – zijn er te veel „tekortkomingen in de organisatie” voor een adequate bestrijding van de ziekte.

„Het tijdsbestek van twee weken of langer om de testresultaten uit het nationale laboratorium in Kinshasa te ontvangen, vormde een grote handicap voor onze strategie, die gebaseerd is op testen, identificeren, isoleren en behandelen”, schreef de vrouwenarts in een verklaring.

Ondertussen stijgt het aantal besmettingen in DR Congo. Volgens de laatste cijfers zijn bij de autoriteiten zo’n 5.280 besmettingen bekend, 117 Congolezen zijn aan Covid-19 overleden. Waarschijnlijk liggen de werkelijke cijfers hoger. Het moment van preventie van besmettingen is gepasseerd, aldus Mukwege, er moet nu een beter plan komen voor de behandeling van de zieken. Aan lokale media vertelde hij zich genoodzaakt te zien zich te richten op de coronapatiënten die in steeds grotere getale melden, naar het door hem opgerichte Panzi-ziekenhuis in Oost-Congo komen.

Ook in Kinshasa raken de klinieken langzaamaan vol, ziet Karel Janssens, chef de mission van Artsen Zonder Grenzen. „De coronapatiënten die de stap zetten om naar onze klinieken te komen, zijn vaak al erg ziek en hebben veel zorg nodig. Het lijkt steeds meer op een exponentiële toename.”

Uit de officiële rapportages blijkt dat de hoofdstad de grootste brandhaard is. Maar besmettingen zijn in elf van de 25 provincies van Congo geconstateerd, verspreid over het hele land. De omroepers van Filimbi proberen in alle uithoeken een campagne te beginnen, vertelt vrijwilliger Anzulini. Hij denkt dat ook volle ziekenhuizen de achterdochtigen niet zullen overtuigen van de ernst van de situatie: cijfers zijn „te abstract”. Veel patiënten zullen waarschijnlijk niet worden getest of opgenomen, uit achterdocht of omdat ze hun klachten helemaal niet opmerken.

Dat is anders dan bij de mazelen, waarvan de jongste uitbraak sinds januari vorig jaar aan bijna zevenduizend kinderen het leven heeft gekost. En ook anders dan bij ebola – een ziekte die zeer dodelijk en erg zichtbaar is. Begin juni werd een nieuwe uitbraak van die ziekte geconstateerd in de noordwestelijke stad Mbandaka, een belangrijk knooppunt in de provincie Equateur. Daar is voor zover bekend één coronapatiënt gevonden. Een „gevaarlijke situatie, noemde de speciale VN-gezant die de provincie bezocht die dubbele belasting.

„De epidemieën stapelen zich in Congo op”, stelt Janssens van AzG. „Instanties moeten hun middelen over de diverse crises verdelen.” En soms schept een oplossing – mensen in grote groepen vaccineren, zoals bij de voorgaande epidemieën gebeurde– meteen een probleem: bijeenkomsten werken verspreiding van corona in de hand. De AzG-artsen die vanuit het hoofdkwartier naar Mbandaka moeten reizen om de nieuwe ebolagevallen te onderzoeken, zitten eerst in quarantaine om te voorkomen dat ze meer corona ‘met zich meenemen’ naar dat gebied.

Een Filimbi-lid dat onlangs aan de slag ging in de buurt van het oostelijke Goma, dat al langer door ebola wordt geplaagd, werd daar vooral onverschillig bejegend, hoorde Anzulini. „Door zoveel onduidelijkheid en slechte organisatie heerst gelatenheid. Tegen mijn collega zeiden ze, ‘We gaan toch wel ergens aan dood. De engste ziekten die er bestaan kennen we al. Wat maakt deze nieuwe variant nog uit?’”

Football news:

De wedstrijden van de 1/8 finale van de Champions League en 6 wedstrijden van de Europa League worden gehouden in de stadions van de hostteams
Rivaldo: over VAR gesproken, Barcelona probeert de aandacht af te leiden van de echte problemen van de club
Ribery over de overval: de Fans en Florence om me te steunen. Fiorentina voor altijd!
Vinicius testte negatief op het coronavirus. Hij kan met Alaves spelen
Het toernooi-de terugkeer van MLS-is nog steeds een mislukking. Breng door in Florida (7-11 duizend gevallen per dag), spelers zijn bang voor het virus en klagen over voedsel
Zinedine Zidane: Ik ben het zat te zeggen dat real nog niets heeft gewonnen. Voor de volgende finale
David Silva: Ik zal Manchester City💙missen