Netherlands

Klimaat komt steeds vaker op bordje van de rechter

De klimaatzaak tegen Shell past in een bredere trend. In de afgelopen jaren groeide het aantal rechtszaken tegen overheden en bedrijven rap. Klimaat is steeds meer een zaak van de rechter geworden.

Een primeur. Zo kun je de Nederlandse Urgendazaak wel noemen. Wereldwijd haalde het de krantenkoppen in 2015. De Nederlandse overheid moest van de rechter meer doen om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Er werd gesproken van een „mijlpaal”, „een historische uitspraak” en van „precedentwerking”, oftewel een oordeel waarop rechters zich zullen gaan beroepen.

In de Verenigde Staten, waar een claimcultuur heerst en er om het minste of het geringste een rechtszaak wordt aangespannen, waren begin deze eeuw de eerste processen rond klimaatverandering. Dit vond internationaal steeds meer navolging. Inmiddels passeerden er al meer dan duizend procedures. Een opmerkelijk voorbeeld: in 2016 dienden bijna 500 Zwitserse oma’s, de KlimaSeniorinnen, een klacht in tegen de Zwitserse overheid vanwege het beperkte klimaatbeleid. Een andere in het oogspringende zaak is die van een Peruaanse boer die 23.000 euro vergoeding eist van het Duitse energiebedrijf RWE. Het smeltwater van gletsjers bedreigt zijn huis. De rechter oordeelde al dat het overstromingsgevaar kleiner zou zijn als RWE minder CO2 zou uitstoten. De boer is nu aan zet om bewijs te overhandigen om ook de schadevergoeding binnen te slepen.

„De ontwikkeling lijkt onstuitbaar”, signaleert Kars de Graaf, hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Hij zag met de uitspraak in de Urgendazaak de rechtsnorm rond klimaat verschuiven. Veel juristen waren verrast over die ontwikkeling, stelt De Graaf. „Niet eerder werden mensenrechten en het aansprakelijkheidsrecht zo expliciet toegepast op het tegengaan van klimaatverandering. En al ondertekenden bedrijven geen mensenrechtenverdragen, toch worden ook ondernemingen geraakt door deze verschuiving. De vraag die overblijft: doet een overheid of een bedrijf als Shell voldoende om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen of is er sprake van maatschappelijk onzorgvuldig handelen?”

De Graaf ziet overeenkomsten met de rechtsontwikkeling rond asbest en tabak. „Zo konden asbestbedrijven nog heel lang doorgaan met de productie van de gevaarlijke stof, terwijl bekend was dat het niet gezond was. Er moest een rechter aan te pas komen om dat te stoppen. Die oordeelde dat de bedrijven maatschappelijke zorgvuldigheid moesten betrachten.”

Climate Principles

Iemand die deze rechtsontwikkeling al jaren geleden zag aankomen, is Jaap Spier, oud advocaat-generaal bij de Hoge Raad. Sterker nog, hij beschreef het recht al op deze manier in de Oxford Principles in 2015 – als initiatiefnemer en een van de opstellers. Die principes kregen in 2018 een opvolger in the Climate Principles for Enterprises (klimaatprincipes voor bedrijven).

De principes leggen vast wat landen en bedrijven zouden kunnen doen om hun uitstoot te beperken. „Zo stellen we dat bedrijven zich moeten onthouden van het maken van luxeproducten die excessief broeikasgassen uitstoten. Of dat ze letten op uitstoot van leveranciers in de keten. Ook zouden accountants bij de beoordeling van jaarverslagen klimaatverplichtingen moeten meenemen. Daar is nu nog geen enkele belangstelling voor.”

De principes zijn onderschreven door een grote groep vooraanstaande juristen, zegt Spier. „Het is duidelijk geen onzin, maar ook niet noodzakelijkerwijs juist. Het is onze interpretatie van hoe het recht op dit moment luidt of van hoe het zich gaat ontwikkelen.”

De trend dat overheden en bedrijven juridisch worden aangepakt, ziet Spier als een noodzakelijke stap. „Er moet iets gebeuren. Om de klimaatverandering aan te pakken hebben we nog maar een paar jaar. Als we de uitstoot niet serieus terugbrengen, zijn we te laat. Het starten van procedures is niet fijn, maar ik vrees dat het nodig is.”

Of het wenselijk is dat rechters op de stoel van de politiek gaan zitten? Nee, vindt Spier. „Uiteraard is het wenselijker als overheden en bedrijven zelf actie ondernemen. Alleen, als overheden internationale verdragen accepteren, moeten ze die ook nakomen. In een democratische rechtsstaat is er niets mis mee als een rechter naleving eist. Ook bedrijven moeten zich aan het recht houden. Dat het recht niet helemaal duidelijk is, betekent niet dat er geen juridische verplichtingen bestaan.” De principles dienen ook om het debat aan te jagen over de verantwoordelijkheden en verplichtingen van overheden en bedrijven. Spier ziet die discussie kantelen. Al durft hij niet te zeggen of de principles daarbij een rol spelen. „Al zijn er wel internationale organisaties die ernaar verwijzen in rapporten. Ook ngo’s tonen hun belangstelling in de principles.”

Nog geen enkel bedrijf ondertekende de principles. Hoewel er wel bedrijven op zijn bevraagd, zegt Spier. „Veel ondernemingen geven de voorkeur aan het wachten op heldere regelgeving van overheden. In een ideale wereld komen die regels er. Maar wachten op politici is de dood in de pot vinden, als het gaat om klimaatverandering.”

De ontwikkeling van de rechtspraak rond klimaat valt niet los te zien van een bredere trend waarbij het thema natuur en milieu meer aandacht krijgt. Zo werd vorige week bekend dat er een panel komt met internationale topadvocaten die een definitie van de term ecocide gaan opstellen. De roep om het vernietigen van ecosystemen te bestempelen als potentiële internationale misdaad klinkt steeds luider. Ecocide zou daarmee vergelijkbaar worden met oorlogsmisdaden, genocide en misdaden tegen de menselijkheid.

Football news:

De wedstrijd van Liverpool tegen Manchester United zal niet zo saai zijn als tegen Man City. Ik wil dat ze risico ' s nemen.Voormalig Liverpool middenvelder Danny Murphy heeft zijn verwachtingen gedeeld voor de merseysiders wedstrijd tegen Manchester United in de 19e ronde van de Premier League. Op zondag zou ik graag een wedstrijd willen zien waarbij de deelnemers zich vrijelijk zullen gedragen, risico ' s zullen nemen en niet nog een poging om zo veilig mogelijk te spelen, zoals het geval was met Manchester City tegen Liverpool en Manchester United. Deze wedstrijden waren saai, maar ik heb andere verwachtingen dan de wedstrijd tussen Liverpool en Manchester United. De Merseysiders hebben veel te bewijzen, ze hebben een ongelooflijk hoge lat gelegd in de afgelopen jaren en worden gestoken door niet in de beste vorm van de laatste tijd. Teleurgesteld over de resultaten tegen West Brom, Newcastle en Southampton, moeten zij hierop reageren. Manchester United speelt zeer goed en enthousiast en dit zal een veel serieuzere test zijn dan alle vorige wedstrijden. Het lijkt mij dat het succes wacht op Liverpool. Misschien is het een fan in mij, maar ik geloof dat, ondanks de moeilijkheden, ze het gewenste resultaat zullen bereiken. De jongens van Klopp hebben de afgelopen jaren een ongelooflijke veerkracht getoond. Zij hebben herhaaldelijk aan de verwachtingen van de fans voldaan en in vergelijkbare situaties resultaten bereikt. Bovendien zijn ze altijd weer normaal na eventuele mislukkingen. Maar laten we ons niet te veel laten meeslepen. Dit is een zeer belangrijk spel om een aantal redenen, maar niet doorslaggevend in de race voor de titel. Degene die wint zal zichzelf verklaren, maar in een seizoen als dit, geen garanties van overwinning in de Premier League te verwachten zijn na dat zei Murphy
Jamie Carragher: Liverpool en Manchester United zijn twee van de grootste en meest succesvolle clubs in Engeland. Dit zal in 20-30 jaar niet veranderen.Voormalig Liverpool verdediger Jamie Carragher heeft gesproken over de confrontatie tussen de Rods en Manchester United. Liverpool en Manchester United zijn twee van de meest succesvolle clubs in het Engelse voetbal. Ik ben er zeker van dat dit binnen 20-30 jaar niet zal veranderen. Zij zijn de twee grootste clubs in dit land en dat zal nooit veranderen. Daar twijfel ik niet aan. Interessant is dat tijdens de periodes waarin deze clubs ongeveer 15 jaar domineerden, het andere team nooit aanvechtte. In de jaren 70 en 80, toen Liverpool domineerde, was er Nottingham Forest, in het midden van de jaren 80-Everton, George Graham 's arsenaal, en toen Manchester United aan de top stond, was het Blackburn, Arsene Wenger' s arsenaal en Chelsea. Manchester United en Liverpool gingen niet nek aan nek, echt vechtend voor de titel, voor 30-40 jaar. Als je de huidige situatie bekijkt, dan zijn Liverpool de huidige kampioenen, ze vechten al een paar jaar tegen Manchester City. Het zou geweldig zijn om twee van Engeland ' s grootste clubs elkaar te zien vechten voor de titel voor meerdere jaren op een Rij. De rivaliteit tussen Liverpool en Manchester United is zeer fundamenteel. Het zal altijd zo zijn en nooit weggaan. Soms is het zelfs meer dan een confrontatie, er zijn problemen tussen de fans, maar ik geloof dat beide clubs veel respect voor elkaar hebben. In zekere zin mogen we trots zijn op het feit dat twee clubs uit arbeiderssteden, uit het noorden van het land, worden gezien als een van de belangrijkste clubs in de wereld. Er is een afgunstig respect tussen hen voor elkaar na wat beide clubs hebben gedaan voor voetbal in dit land en Europa. Er zijn veel overeenkomsten tussen deze teams en dit heeft een rivaliteit gecreëerd. Voor Engels voetbal, het feit dat de twee grootste clubs in het land vechten voor de titel is alleen maar goed zei Carragher
Niemand heeft contact met me opgenomen vanuit Chelsea. Ik geloof dat Lampard zijn werk zal doen.Voormalig Chelsea coach Abraham Grant gaf commentaar op de informatie over zijn mogelijke terugkeer naar de club. Ik heb veel leuke berichten ontvangen van Chelsea fans, maar ik moet zeggen dat niemand van de club officieel contact met mij heeft opgenomen. Ik kan slechts herhalen wat ik onlangs heb gezegd over de situatie in Chelsea. We moeten sterk blijven en een oplossing zoeken! Iedereen heeft tijd nodig. Ik geloof dat Lampard goed werk zal doen, dat hij goed bij Chelsea past, zei de specialist op Instagram. In het seizoen 2007-2008 werd Chelsea onder Grant tweede in de Premier League en bereikte de finale van de Champions League
Dankzij Conte wilde ik coach worden. Er is veel respect en sympathie tussen ons.Juventus hoofdcoach Andrea Pirlo sprak over zijn relatie met Nerazzurri coach Antonio Conte voor de wedstrijd met Inter. Conte en ik zijn heel verschillend, wat waarschijnlijk de reden is waarom we altijd goed met elkaar overweg konden. We spraken elkaar voor het begin van het seizoen, en er was veel respect en sympathie tussen ons. Hij ging de geschiedenis van Juventus in. Ik heb veel van hem geleerd, waarvoor ik altijd dankbaar zal zijn. Conte was de eerste persoon die ervoor zorgde dat ik coach wilde worden. Hij is een geweldig persoon en coach, maar morgen zullen we rivalen zijn zei Pirlo. Van 2011 tot 2014 speelde Pirlo onder Conte in Juventus
Het doel van Miranchuk is stabiliteit te vinden. Ik moet me aanpassen aan zijn kenmerken
Rubiales verontschuldigde zich voor het ontbreken van een herhaling van het moment, met de controle van het spel met de hand van de verdediger van Athletic in de wedstrijd met Real Madrid
Guardiola over het verbod op knuffels na doelen: de reden voor deze situatie in het Verenigd Koninkrijk is niet in de spelers, kom op