Netherlands

Met de avondklok komt een nieuw wantrouwen

Heel wat andere landen zijn ons voorgegaan, maar toch komt het als een schok: de avondklok wordt dit weekeinde ingevoerd. Ook al wil je de deur niet uit, het is anders als het niet kan. De avondklok wordt zo tot een symbool van het coronabeleid dat volgens sommigen een overtrokken reactie is op een beperkt risico.

Het interview met filosoof Marli Huijer in deze krant is een goed voorbeeld van die kritiek. De bescherming van ouderen drukt volgens haar te zwaar op de samenleving. Ze brengt het coronadrama in verband met de toegenomen levensverwachting. Deze is sinds 1950 met tien jaar gestegen, maar de prijs van die toename is hoog. Het is geen werkelijke vooruitgang.

En ze voegt toe: „Stel dat we die tien jaar er niet bij hadden gekregen, dat we nu nog dezelfde levensverwachting hadden gehad als toen, dan hadden we waarschijnlijk niet eens in de gaten gehad dat er corona wás. Omdat er veel minder 70-plussers waren, 470.000 tegen 2,4 miljoen nu. En 90 procent van de mensen die aan corona sterven, is ouder dan 70.” (NRC, 16/1).

Het is een opmerkelijke redenering die uitloopt op een kleinering van de vooruitgang. Iedereen begrijpt dat een langere levensduur nieuwe problemen met zich meebrengt. Zo staat de betaalbaarheid van de zorg onder druk. Toch is de toename van de levensduur – en vooral van het aantal gezonde jaren – een geweldige verbetering.

Een verlichtingsfilosoof als Nicolas de Condorcet droomde al eind achttiende eeuw van een gestage toename van de gemiddelde leeftijd: „Is het eigenlijk wel zo absurd nu te veronderstellen dat er een tijd komt waarin de dood slechts het gevolg is van uitzonderlijke ongelukken of van de steeds tragere vernietiging van levenskrachten?”

Hij schreef die zinnen toen in ons land de gemiddelde levensverwachting nog onder de 40 jaar lag. Die kon door epidemieën zelfs tijdelijk verder afnemen. Zo daalde door uitbraken van pokken en cholera de gemiddelde levensduur van mannen in 1859 tot minder dan 30 jaar. De verdubbeling van de levensverwachting sinds 1870 is de uitkomst van voeding, hygiëne, wetenschap, onderwijs en nog veel meer.

Zeker, er zijn genoeg morele dilemma’s die te maken hebben met een verlenging van de levensduur, maar voorlopig is de levenskwaliteit enorm toegenomen. Bovendien is er nog een wereld te winnen. Zolang er een groot verschil is tussen de levensverwachting van laag- en hoogopgeleiden zou ik me niet te snel overgeven aan een relativering van langer leven.

De kritiek op de vooruitgang die in het gesprek met Huijer doorklinkt heeft nog een andere kant: ze maakt zich zorgen over een verlies van vrijheden. Want om de gezondheid te waarborgen dringt de overheid steeds dieper door in onze levens. Deze coronacrisis is een goed voorbeeld: de lockdown gaat volgens haar veel te ver.

Ze verwijst naar de Franse filosoof Michel Foucault: „Hij heeft veel over epidemieën geschreven en laat zien dat die altijd tot disciplineringsmaatregelen leiden. En dat die maatregelen niet worden teruggedraaid als de epidemie voorbij is. Bestuurders hebben gezien wat de voordelen zijn.” Die bestuurders, schrijft ze, hebben geleerd hoe ze de samenleving kunnen platleggen.

Dat is behoorlijk suggestief. Zou het echt zo zijn dat we stap voor stap onze vrijheid verliezen? Rutte en de zijnen wekken niet de indruk dat ze gretig in de weer zijn met een avondklok. Er wordt gewikt en gewogen en met grote tegenzin wordt zo’n maatregel bepleit. Deze regering komt eerder te laat dan te vroeg met ingrijpen. En alles zegt me dat we van zulke maatregelen af zijn als het ook maar enigszins mogelijk is.

Voor degenen die de motieven van onze regeerders wantrouwen, zou het voldoende moeten zijn om te weten dat de inperking van de bewegingsvrijheid veel economische schade veroorzaakt. Een open economie leeft van mobiliteit: de voorbije decennia hebben die trend versterkt. Alleen al daarom is de kans klein dat de coronaregels langer dan nodig worden voortgezet.

Het eenzijdige beeld van een overheid die de dwang belichaamt en de vrijheid bedreigt, houdt sowieso geen stand in een democratie. De geschiedenis van een collectieve voorziening als de gezondheidszorg laat dat zien. Een klassiek voorbeeld: de verbreiding van de pil heeft bijgedragen aan de emancipatie van vrouwen.

Wie bang is voor een te daadkrachtige overheid tijdens deze coronacrisis, moet zich thuis voelen in ons land. Kijk maar naar het rommelige begin van de inentingscampagne. Een kritisch debat over de maatregelen is nodig, maar we moeten ons hoeden voor een wantrouwen dat mensen nog meer isoleert.

Paul Scheffer is hoogleraar Europese studies aan de Universiteit van Tilburg.

Football news:

Misschien keert Zlatan terug naar het nationale team. Het toont nog steeds onrealistische resultaten. Starfelt over Ibrahimovic
Alissons vader verdronk in Brazilië. Jose Becker, de vader van Liverpool en de Braziliaanse doelman Alisson Becker, verdronk de dag ervoor in Brazilië
Jordan Henderson zal ten minste 4-6 weken missen als gevolg van een lies blessure
Doelpunten van Giroud, Mbappe en Mendy claim de titel van de beste in de eerste wedstrijden van de 1/8 finale van de Champions League
Gladbach middenvelder Neuhaus: je moet brutaler spelen in de tweede etappe tegen City
Bernardo Silva op Gladbach ' s doel: kopstoot is niet mijn ding. Ik werk hard aan hen
Thibaut Courtois: een uitdoelpunt betekent veel, maar de tweede wedstrijd tegen Atalanta zal anders zijn