Netherlands

Met onalledaagse technieken maakte hij fantastische klanken

Necrologie

Jan Boerman 1923-2020 Hij behoorde tot de voorhoede van de Nederlandse elektronische muziek. Jan Boerman wist synthetische klanken hun tover terug te geven.

Geluiden als ectoplastische uittredingen. In het boek Onder Stroom van muziekpublicist Jacqueline Oskamp denkt componist en elektronicapionier Dick Raaijmakers met bewondering terug aan de jaren dat hij een geluidsstudio deelde met collega Jan Boerman. „Als Jan bezig was dan hoorde ik vanonder die deur de meest fantastische klanken tevoorschijn komen. Terwijl er helemaal niks gebeurde als ík aan die knoppen draaide.”

Jan Boerman had een zwak voor kapotte apparatuur vanwege de onverwachte klanken

Samen met Dick Raaijmakers (in 2013 overleden) en Ton Bruynèl (in 1998 overleden) behoorde hij vanaf de jaren zestig tot de voorhoede van de Nederlandse elektronische muziek. Zijn specialisme was de zogenaamde tape-muziek, composities op geluidsband, die geheel zijn opgetrokken uit elektronische klanken. Wat zijn oeuvre uniek en onder kenners geliefd maakte, was zijn vermogen om uit octaaffilters, potentiometers en ringmodulatoren een levende, bezielde klankwereld op te trekken. In de met magie omgeven vroege geluidsstudio, wist Boerman zijn synthetische klanken zélf hun tover terug te geven. Afgelopen zondag overleed hij op 97-jarige leeftijd.

Lees ook: Alles zit nu in één laptopje

Boerman werd op 30 juni 1923 geboren in Den Haag, waar hij opgroeide in een progressief arbeidersmilieu. Veel geld was er niet in het gezin, maar toch verscheen er al vroeg een piano in de woonkamer. De kleine Jan ontwikkelde een uitstekende techniek op het instrument. Tot op hoge leeftijd zou hij met veel plezier Chopin en Debussy blijven spelen. Al even stimulerend was zijn tijd op de Vrije School waar veel aandacht was voor muziek.

In 1943 wordt Boerman toegelaten tot het Koninklijk Conservatorium, het instituut waar hij vanaf 1974 zelf zou doceren. Hij studeert er piano bij Léon Orthel en compositie bij Hendrik Andriessen. Aanvankelijk worstelt Boerman om zijn eigen stem te vinden, het destijds toonaangevende seriële componeren ligt hem niet. Het eureka-moment dient zich aan wanneer hij in 1959 wordt uitgenodigd om aan de Technische Hogeschool Delft te experimenteren in de elektronische studio aldaar. Ongekende mogelijkheden.

Nieuwe klanken ontdekken, dat is waar het Boerman om te doen is. In de jaren zestig experimenteert hij er driftig op los: „Het was een wild gedoe”, vertelde hij Oskamp in Onder Stroom. „Vertragen, filteren, opnemen - we deden maar wat. Er ontstonden klanken die zo goed waren dat je ze nu niet eens meer zou kunnen verzinnen.”

Zijn doorbraak kwam met Alchemie uit 1961, een stuk dat choreograaf Rudi van Dantzig enkele jaren later zou gebruiken in het ballet Monument voor een gestorven jongen. De dynamische klankwereld, waarin geluiden als glinsterende objecten door de ruimte zweven, oogstte in een WDR-uitzending tevens de lof van avantgarde-icoon Karlheinz Stockhausen. Andere hoogtepunten uit Boermans oeuvre zijn de Kompositie-trilogie (1972, 1974 en 1979), De Zee I en II (1965-1966) en Vocalise(1994). In 1997 componeerde hij met Ruïnes zijn laatste grote werk.

Scherp, metalig en ruig. Maar ook ruimtelijk, organisch en menselijk. Het zijn adjectieven die steevast opduiken in beschrijvingen van Boermans akoestische wereld. Aan de basis ervan lagen onalledaagse technieken. Zo nam hij geluiden dikwijls zo luid op dat ze vervormden, en had hij een zwak voor kapotte apparatuur vanwege de onverwachte klanken die eruit voortkwamen.

Uiteindelijk waren het altijd zijn oren die de doorslag gaven. Boerman: „Wat je met je eigen oren hoort is het meest essentiële. Dat wordt nog wel eens vergeten door mensen die altijd met die apparatuur bezig zijn.”

Van nature ingetogen, op het verlegene af, voelde Boerman zich het meest op zijn gemak binnen de muren van de geluidstudio. Pogingen om zijn werk gespeeld te krijgen, deed hij nauwelijks. Toch werd de kwaliteit van zijn werk breed erkend. In 1982 kreeg hij de Matthijs Vermeulenprijs voor zijn gehele oeuvre. Voor zijn elektronische compositie Vocalise (1994) kreeg hij in 1997 de Willem Pijperprijs. In 1998 bracht Donemus zijn volledige elektronische werk uit als vijfdelige cd-box, die prompt werd bekroond met een Edison.

Football news:

Barcelona denkt erover om Garay te tekenen vanwege de blessure van Pique
Pepe verontschuldigde zich voor de rode in de wedstrijd met Leeds: er is geen excuus voor mijn gedrag. Het spijt me zeer dat de middenvelder van Arsenal Nicolas Pepe zich verontschuldigde voor de schorsing die hij verdiende in de wedstrijd van de 9de ronde van de Premier League
Manchester City heeft een tienjarenplan voor Messi voorbereid. Na zijn carrière willen ze hem ambassadeur maken voor de club (The Times). Manchester City werkt aan de ondertekening van de Barcelona striker Lionel Messi. Volgens de Times heeft de Engelse club een tienjarenplan voor Argentinië ontwikkeld. Hij zal worden aangeboden om te spelen voor Manchester City en dan spelen voor een van de negen clubs in de City Football Group. Deze omvatten met name new York city (vs), Yokohama (Japan) en Melbourne city (Australië)
Een Prestonspeler die tweemaal de genitaliën van een tegenstander heeft aangeraakt, kan worden gediskwalificeerd voor 3 wedstrijden
Griezmann over zijn jeugd: Ik heb geprobeerd om in 10 clubs in Frankrijk te komen, maar niemand gaf me een kans
Austin Matthew McConaughey (mede-eigenaar) bereidt zich voor op MLS: alle seizoenskaarten zijn verkocht, hoewel er maar 2 spelers in het team, en het stadion (voor $240 miljoen) is nog steeds in aanbouw
Lineker aan Liverpool: grote lof voor de spectaculaire prestatie van Klopp ondanks blessures; voormalig Engelse striker Gary Lineker deelde zijn emoties van Liverpool 's overwinning op Leicester