Een scheiding, een faillissement, een verslaving: het kan allemaal leiden tot schulden. In Nederland heeft 32 procent van de huishoudens te maken met betalingsachterstanden en een op de zeven Nederlanders schaamt zich voor zijn of haar financiële situatie. Deze week: Patricia Spee (44) verloor door een reorganisatie haar baan, en was genoodzaakt haar woning te verkopen.

"Na mijn ontslag belandde ik in de bijstand. Het was namelijk niet zo gemakkelijk om een nieuwe baan te vinden", legt Spee uit. "Maar van een uitkering kon ik de hypotheek niet ophoesten. Er zat al snel niets anders op: ik moest mijn woning met verlies verkopen." Een nieuwe woning huren lukte niet, dus trok ze uiteindelijk noodgedwongen in bij haar moeder.

“Vaak belanden mensen in de schulden door onverwachte tegenslagen.”
Arianne Frelink, SchuldHulpMaatje

Arianne Frelink van SchuldHulpMaatje ziet het vaker misgaan bij grote gebeurtenissen. "Iemand verliest een baan en dan valt het hele dominospel om. Het verhaal van Patricia laat zien dat schulden niet altijd te maken hebben met het uitgeven van te veel geld. Veel vaker belanden mensen in de schulden door onverwachte tegenslagen", legt ze uit.

Eten bij anderen om te besparen

Al gauw had Spee door dat er voor haar niets anders op zat dan zich aan te melden voor de schuldsanering. "Door onkunde bij de gemeente duurde het nog een jaar voordat het traject kon beginnen. Daar baal ik achteraf enorm van, want anders was ik eerder van de schulden af geweest", vertelt ze.

Die drie jaar in de wet schuldsanering natuurlijke personen (wsnp), van 2013 tot 2016, vielen Spee zwaar. "Het was elke dag kijken in de supermarkt of er iets in de actie was. Ik koos altijd voor de goedkoopste producten in het vak. Verder vulde ik de gaten op door te eten bij anderen. Als er een barbecue was voor een verjaardag, dan wist ik: vandaag ga ik eindelijk fatsoenlijk eten", vertelt ze.

“Ik vond het moeilijk dat mijn zelfstandigheid zo was afgebrokkeld.”
Patricia Spee

"Jarenlang kon ik geen uitjes bekostigen. Mijn enige uitjes waren van de muziekvereniging waar ik lid van ben. Ik vond het moeilijk dat mijn zelfstandigheid zo was afgebrokkeld. De enige reden dat ik drie jaar heb volgehouden, is door mijn passie voor de vereniging."

Denk niet te luchtig over een wsnp-traject, benadrukt Frelink. "Veel mensen denken dat het lekker makkelijk is: drie jaar op een houtje bijten en dan ben je van al je schulden af. Maar zo simpel is het absoluut niet. De schuldsanering is mentaal heel zwaar", aldus de deskundige.

"Je kunt het ook niet alleen doen. Probeer iemand uit je omgeving of een vrijwilliger te zoeken die jou kan helpen met mentale ondersteuning tijdens zo'n traject. Iemand om bij uit te huilen. En hoe zwaar het ook is, probeer vol te houden."

'Als eerste nieuwe kleding gekocht'

Drie jaar geen vakanties, etentjes en andere extraatjes. "Ik liep al die jaren in dezelfde kleding rond. Na de afronding van het wsnp-traject heb ik als eerste nieuwe kleding gekocht", aldus Spee. "Verder ben ik iets vrijer geworden met het doen van boodschappen, maar zodra ik meer dan 50 euro uitgeef ga ik altijd twijfelen."

Die vrijheid na een wsnp-traject is vaak spannend, weet Frelink. "Tijdens die drie jaar ben je al je zeggenschap over je geld kwijt. De bewindvoerder regelt in die jaren de huur, ziektekosten, al je vaste lasten. Opeens moet je dat allemaal zelf weer regelen. Veel mensen weten na de wnsp niet eens waar ze verzekerd zijn."

"Probeer voor de nasleepperiode iemand te zoeken die je kan helpen om weer op te starten", adviseert Frelink daarom. "Er moet zo ontzettend veel geregeld worden."

Bang voor de brievenbus

Inmiddels heeft Spee via de gemeente een administratieve baan gevonden. "Daar ben ik ontzettend blij mee. Met een gat op je cv is het niet gemakkelijk om een nieuwe baan te vinden." Voorlopig woont ze nog wel bij haar moeder. "Ik hoop dat daar in de toekomst verandering in kan komen."

“Ik ben nog altijd bang voor de brievenbus.”
Patricia Spee

Hoewel de 44-jarige Spee opgelucht is om uit de schulden te zijn, is de stress nog niet voorbij. "Ik ben nog altijd bang voor de brievenbus. Financiële dromen en wensen voor de toekomst heb ik wel, maar ik durf daar eigenlijk niet naar te kijken."

"Ik ken mensen die al tien jaar uit de schulden zijn, en nog steeds doodsbang zijn voor iedere brief", vertelt Frelink. "Je zou het bijna een posttraumatische stressstoornis kunnen noemen. Als het je echt belemmert, ga erover praten bij de dokter", raadt ze aan. "Je bent wel vrij van schulden, maar nog steeds niet helemaal vrij als je last hebt van deze gedachten."