Netherlands

Testondernemers verliezen ruzie met stichting van 1,1 miljard

Stichting Open Nederland Ondernemers vinden dat de overheid te veel eisen stelt voor het aanbieden van toegangstesten. En de stichting die de subsidie verdeelt zou te veel macht hebben. Maar de rechter gaf de overheid vrijdag gelijk.

Stichting Open Nederland moet samen met zoveel mogelijk commerciële testbedrijven in korte tijd een testcapaciteit ter grootte van drie GGD’s uit de grond stampen. Maar de stichting onder leiding van oud-commandant der strijdkrachten Tom Middendorp beleefde deze week een moeizame start, in de rechtbank in Amsterdam.

Met het einde van de coronacrisis in zicht maar niet bereikt, wil Nederland vanaf volgende maand op grote schaal testen om de samenleving te heropenen: toegangstesten. Die testen moeten meer vrijheid geven, nog voordat de stijgende vaccinatiegraad de coronacijfers zal drukken. Met een recent negatief testbewijs op zak – digitaal te scannen via de CoronaCheck-app of geprint op een papiertje – mogen burgers straks weer deelnemen aan het publieke leven. Naar de kroeg, een museum, de dierentuin of een ander evenement. In mei hoopt het kabinet te beginnen. Het wetsvoorstel ging vrijdag naar de Tweede Kamer.

Lees ook: Pas op, zo tijdelijk is al dat testen niet

De ambitie is groot, misschien wel even groot als de behoefte van Nederlanders aan meer vrijheid. Op korte termijn moeten er 400.000 ‘toegangstesten’ per dag afgenomen kunnen worden. De GGD heeft nu een capaciteit van zo’n 175.000 tests per dag en neemt er dagelijks zo’n 70.000 af. De investeringen voor het toegangstesten zijn groot: tot eind augustus zet de overheid er 1,1 miljard euro voor opzij. 925 miljoen euro gaat naar het toegangstesten. Voorlopig zijn die gratis. Op termijn moeten burgers maximaal 7,50 euro per test meebetalen. Van de overige overheidsmiljoenen worden een callcenter en XL-teststraten betaald.

Het testgeld vloeit niet direct naar de testbedrijven, maar eerst naar de stichting Open Nederland, een initiatief van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Aan het hoofd staat Tom Middendorp, oud-commandant der strijdkrachten. Hij kreeg eind februari van de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Economische Zaken en Volksgezondheid de opdracht de sneltestinfrastructuur op te zetten.

Middendorps teststraten moeten tot in alle hoeken en gaten van Nederland reiken. Via een zogenaamde open house-procedure zoekt hij sinds eind maart de samenwerking met de commerciële testers. Ieder bedrijf dat aan de voorwaarden kan voldoen, mag meedingen naar de miljoenen euro’s subsidie. De druk is hoog: deze vrijdag sloot de procedure al.

De stichting en de enorme zak geld die zij zonder al te veel gedoe van de overheid lijkt te krijgen, wekken wantrouwen. Aanbestedingsexperts concludeerden eerder deze week in een artikel op Follow the Money dat die miljoenen eerder het karakter van een blanco cheque hadden. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) stelde donderdagavond in de Tweede Kamer – net als Middendorp eerder – dat de stichting wél onder toezicht stond. De Jonge: „We zetten niet zomaar een miljard over de balk. We doen dat stap voor stap en altijd goed verantwoord.”

De scepsis onder de testbedrijven werd verder gevoed door onvrede over de voorsprong van hun concurrent Lead Healthcare. Dat bedrijf werkte al in de opstartfase samen met de stichting. Een ongelijk speelveld, klonk het al snel.

Donderdag troffen een deel van de testindustrie, stichting Open Nederland en de Staat elkaar voor de rechter voor een kort geding. Dertig testbedrijven met zo’n driehonderd teststraten – naar eigen zeggen 80 procent van de markt – vonden de voorwaarden van Open Nederland oneerlijk, zegt Rasmus Emmelkamp van het bedrijf achter spoedtest.nl. „Ik vind het vreemd dat er uit het niets een stichting in het leven is geroepen, die het allemaal gaat doen. En die een zak van 925 miljoen euro krijgt – en of het nu in één keer of in tien tranches uitbetaald wordt, dat maakt niet uit. Feit is dat dit geld naar een stichting gaat met drie mensen erin. En die mogen zelf dan de regels gaan bedenken over wie er mee mogen doen.”

Deze 38-jarige horeca-ondernemer en rederij-eigenaar stapte in de testindustrie, toen zijn normale werk stil kwam te liggen. Net als vele anderen werkt hij al samen met de overheid rond het werkgeverstesten. Hij doorstond daar ook een open house-procedure en doet nu mee aan twee overheidprogramma’s voor het testen van van werknemers. Emmelkamp test naar eigen zeggen zo „tegen de tweeduizend” werknemers per dag. De twee programma’s samen kosten zo'n 700 miljoen euro.

Samenwerken met stichting Open Nederland gaat anders, ondervinden de testbedrijven. Van Middendorp moeten de testbedrijven aan een hoop voorwaarden voldoen, waarvan er twee pijn doen.

Op de eerste plaats mogen de bedrijven hun testcapaciteit op één testlocatie alleen maar inzetten voor het toegangstesten. Testen voor andere doeleinden zijn niet toegestaan. En dus moeten ze extra testlocaties openen, terwijl de bestaande prima voldoen. „Verkwisting van gemeenschapsgeld”, noemde de advocaat van de testbedrijven dat in de rechtbank.

Ook wil Open Nederland idealiter samenwerken met een partij in zeven regio’s die tientallen teststraten beheren. Het moeten bedrijven – of consortia – met enige slagkracht zijn, omdat ook op ict-gebied een hoop voorwaarden gelden. Maar zo worden de kleinere bedrijven uitgesloten. Emmelkamp vindt het oneerlijk. „We zijn al vaak goedgekeurd door VWS om mee te doen met die andere overheidsregelingen. Waarom nu niet? We kunnen onderdeel van de oplossing zijn.”

Hij vreest dat het voor een groot deel van de industrie voorbij is als de miljoenen verdeeld worden tussen enkele grote partijen, Lead Healthcare voorop. „Je moet je voorstellen dat Lead Healthcare een bakker is. Bij die bakker mag je straks gratis brood halen, maar bij mijn bakkerij niet.”

David van Hartskamp is directeur van Lead Healthcare en werkte in de voorbereiden fases inderdaad al samen met Open Nederland. Ook dit weekend zal zijn bedrijf weer 35.000 mensen per dag testen voor toegang tot Madurodam, Artis of Blijdorp.

Maar van een voorkeurspositie is hij zich niet bewust. Sterker nog: ook hij vraagt zich af of hij onder deze voorwaarde wel door wil gaan. „Voor zo’n prijs kan je een product zoals wij dat maken niet neerzetten. Dat is onmogelijk. En heel eerlijk gezegd, denk ik dat niemand het voor die prijs kan doen en dat daarom dat kort geding er was.” Hij heeft zich toch ingeschreven, in de hoop dat de voorwaarden wijzigen.

„De discussies gaan over het inkopen van capaciteit versus het inkopen van testen”, reageert een woordvoerder van stichting Open Nederland. „Wij hebben van VWS de opdracht gekregen om capaciteit in te kopen. Want alleen op die manier kan je garanderen dat als we bijvoorbeeld de Efteling opengooien mensen daadwerkelijk terecht kunnen voor hun test. En als je zegt: biedt het maar aan op de markt, dan komen er rond Ahoy of de Arena meer plekken dan in het noorden of zuiden van het land. Wij willen overal capaciteit hebben.”

Ik doe dit om Nederland

Tom Middendorp Open Nederland

Middendorp deed donderdag na afloop van de zitting nog een beroep op de bedrijven: „Ik doe dit naar eer en geweten om Nederland te helpen. Ik hoop oprecht dat de eisers met hun kwalificaties ons komen helpen en zich in gaan schrijven.” Vrijdagochtend, tweeënhalf uur voor het verstrijken van de deadline van de open house-procedure, kregen de testers ongelijk van de rechter.

De woorden van Middendorp overtuigden niet iedereen. Een grote partij als Health-CheckCenters, 45 teststraten, doet niet mee wegens het „gebrek aan transparantie”. Toch melden uiteindelijk 44 bedrijven zich bij Open Nederland. „Blijkbaar is er ook onder deze voorwaarden genoeg interesse,” zegt de woordvoerder. Op 23 april wordt duidelijk wie in welke regio aan de slag gaat en of de beoogde testcapaciteit gehaald gaat worden.

Nu een rechter de procedure getoetst heeft, laat Emmelkamp zijn scepsis varen. Geld verdienen, gaat hem ook nog wel lukken, als de stichting maar genoeg mensen naar zijn teststraten stuurt. „Ik ben een Amsterdammer en een horeca-ondernemer. Wij zeggen: een joet is goed.”

Football news:

Griezmann sprak met Hamilton en bezocht de Mercedes boxes tijdens de Spaanse Grand Prix
Barcelona vindt dat Neymar het gebruikt heeft. Hij zei dat hij wilde terugkeren, maar verlengde zijn contract met PSG (RAC1)
Aubameyang aan de Arsenal fans: we wilden je iets goeds geven. Het spijt me dat we niet konden
Atletico verloor niet in Camp Nou. Busquets' blessure is het keerpunt van de wedstrijd (en het kampioenschap race?)
Verratti blesseerde zijn kniebanden tijdens PSG training. Deelname aan de Euro is nog steeds in vraag
Neymar ' s contract in één foto. Mbappe wil hetzelfde
Manchester United wil Bellingham in de zomer tekenen, niet Sancho. Borussia niet van plan om te verkopen Jude