Vietnam
This article was added by the user Anna. TheWorldNews is not responsible for the content of the platform.

Viên đỏ, viên xanh

Khi nhìn thấy bìa Tạp chí Time với hình ảnh Mark Zuckerberg bị che miệng bằng thông báo lựa chọn giữa xóa hay không xóa Facebook, tôi chợt nghĩ đến câu chuyện viên thuốc đỏ, viên thuốc xanh trong phim "Ma trận", thứ từ lâu trở thành một biểu tượng văn hóa ở phương tây.

Sống trong một thế giới mà máy móc thao túng con người, nhốt con người ngủ say trong những cái kén và bơm vào đầu những ảo tưởng về một cuộc sống đang diễn ra như thật, liệu anh sẽ chọn viên xanh: tiếp tục sống hạnh phúc trong ảo tưởng đó, hay viên đỏ: tỉnh dậy sống với một thế giới thực đã sụp đổ để chiến đấu chống lại máy móc mà chẳng biết kết quả sẽ đi đến đâu.

Tất nhiên, Neo - người được chọn trong phim - đã uống viên đỏ, bởi, khi đại diện của máy móc hỏi anh rằng: anh chiến đấu vì cái gì, tự do, sự thật, hòa bình hay tình yêu, đó chẳng phải những thứ do trí óc tạo ra, những thứ mà nếu nằm ngủ trong ma trận cũng sẽ có hay sao, những thứ đó quan trọng hơn cả sự tồn tại hay sao?, Neo đã trả lời rằng: bởi vì tôi chọn như thế.

Câu trả lời của Neo giống như một mệnh đề triết học, tổng hợp từ câu chuyện về Cái hang của Plato, nơi mọi người bị giam trong một cái hang ngay từ lúc chào đời, chỉ nhìn thấy bóng mình trên tường hang và cho rằng đó là thế giới thực, cho đến khi một người quay đầu lại, nhìn ra sự thật và ý thức con người thôi thúc anh phải đi tìm sự thật chứ không bao giờ chịu chấp nhận những hình bóng trên tường kia.

Có thể nói rằng, Facebook cũng cho tôi một thế giới gần như ma trận. Mùi vị của một bữa ăn đôi khi không quan trọng bằng thưởng thức những comment về ảnh món ăn mà tôi post lên Facebook. Tận hưởng sự tự do của một chuyến du lịch không quan trọng bằng những trầm trồ xuýt xoa của bạn bè trên những bức ảnh của chuyến đi. Tôi sống hai cuộc đời, một cuộc đời thực đôi khi tẻ nhạt và một cuộc đời ảo sinh động trên Facebook, và có khi tôi sẵn sàng đánh đổi cuộc đời thực để chìm đắm trong cuộc đời ảo kia chăng?

Năm 2020, bộ phim tài liệu mang tên The Social Dilemma về cách mà Google hay Facebook thao túng con người được phát hành. Tất nhiên, chẳng phải đến bộ phim này tôi mới biết rằng mình đang bị thao túng. Từ việc phân tích tất cả thông tin về nhân thân, thói quen, sở thích mà các mạng xã hội và công cụ tìm kiếm thu thập được của mỗi cá nhân, thứ dữ liệu quý như vàng về thói quen tiêu dùng này sẽ được sử dụng làm cơ sở cho việc quảng cáo các sản phẩm hàng hóa đến đúng người, đúng thời điểm nhất. Người tiêu dùng đôi khi mua một sản phẩm không phải bởi vì đang cần nó mà chính tần suất xuất hiện của nó đã bơm vào đầu anh tư tưởng rằng: anh cần mua nó. Thế nên, các doanh nghiệp sẵn sàng chi không tiếc tiền để sử dụng thứ dữ liệu này và tất nhiên vì thế Facebook sẽ càng ngày càng giàu lên mà không có điểm dừng. Và quan trọng nhất, bộ phim này chỉ ra rằng: anh đừng nghĩ đến chuyện thoát khỏi sự thao túng của một hệ thống tinh vi như thế, anh tưởng là anh hiểu, nhưng anh sẽ không bao giờ thoát khỏi sự thao túng đấy.

Về mặt cá nhân, đôi khi tôi còn sử dụng chính sự thao túng đó cho mục đích của mình: muốn mua một thứ gì đó, đơn giản thôi, hãy tìm kiếm nó trên Google hoặc Facebook chỉ một lần, sau đó thứ mình muốn sẽ tự tìm đến. Có nghĩa là tôi sẵn sàng chia sẻ tất cả dữ liệu cá nhân cho đến thói quen tiêu dùng của bản thân để được phục vụ tốt nhất.

Khi đọc được những thông tin thời của Facebook đã đến lúc kết thúc, bởi những cáo buộc về việc thu thập trái phép thông tin, thao túng người dùng, lan truyền thông tin sai sự thật, một người bạn hỏi tôi rằng: về mặt pháp luật, có cách nào ngăn chặn Facebook làm những việc đó hay không?

Ngay sau những tiết lộ gây sốc của Frances Haugen - cựu quản lý Facebook, gần 50 tổ chức phi lợi nhuận đã lập website yêu cầu ngăn chặn mô hình kinh doanh của Facebook. Nhóm này đề nghị Quốc hội Mỹ điều tra Facebook và thông qua luật bảo mật dữ liệu "đủ mạnh để chấm dứt mô hình kinh doanh hiện tại" của mạng xã hội lớn nhất thế giới. Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) cũng được yêu cầu tiến tới việc đưa ra quy tắc cấm các công ty thu thập thông tin người dùng ngoài những thứ cần thiết cho dịch vụ, đồng thời phạt nặng các bên sử dụng dữ liệu người dùng cho mục đích khác hoặc bán cho bên thứ ba mà không có sự đồng ý.

Câu trả lời của tôi cũng là "có", sẽ có những quy định pháp luật như thế, nhưng đây không chỉ là cuộc chiến pháp lý rằng anh có được làm thế hay không, mà có lẽ xa hơn, đây là lựa chọn hoàn toàn thuộc về bản chất con người, lựa chọn viên xanh hay viên đỏ, anh sẽ tiếp tục tự nguyện chia sẻ mọi thứ, chấp nhận bị thao túng để sống trong một thế giới ảo tươi đẹp hay quay về sống hoàn toàn thực tế, không để bị thao túng dù bớt sinh động hơn.

Bạn sẽ chọn viên thuốc xanh hay đỏ?

Bùi Phú Châu