Serbia

"Upravljanje SPC nije bio lak zadatak u senci harizme patrijarha Pavla, proglašavanog svecem još za života, ipak patrijarhu Irineju je uspelo da srpskom crkvom vlada mudro i umereno"

Poglavar Srpske pravoslavne crkve, patrijarh srpski Irinej, preminuo je u prošli petak u Vojnomedicinskom centru Karaburma posle dvonedeljne borbe sa kovidom-19, u 91. godini. Ostaće upamćen kao pastir blage naravi i jake volje da uvede red u SPC, u matici i dijaspori, uspevajući da umiri antagonizme među episkopima i spreči raskol američkih eparhija. Administrativnim merama primirio je kontroverzne jerarhe poput Filareta i Kačavende. Srpskom crkvom vladao je „mudro i umereno“.

Nastojao je i da se prevaziđu razlike među religijama, posebno u okvirima hrišćanstva, podsticao dijalog i sa muslimanima. Vršio je pomene stradalnicima Holokausta rame uz rame sa rabinom Isakom Asielom, i sa njim palio menoru za jevrejski praznik Hanuku u beogradskoj sinagogi, zbog čega su ga tvrde struje Crkve proglašavale ekumenskim jeretikom. Bio je otvoren za dolazak pape Franje u Srbiju, pa su ga mnogi zvali „patrijarhom pomirenja i kompromisa“.

S druge strane, uspelo mu je da spreči kanonizovanje kardinala Alojzija Stepinca, nekadašnjeg zagrebačkog nadbiskupa i jedne od vodećih ličnosti u NDH, koji „nije uradio ništa da zaštiti srpski narod od genocida“, kako je Irinej govorio. Pod njegovim uticajem formirana je mešovita komisija sa zadatkom da razmotri genezu odnosa Srba i Hrvata u tom periodu i da se utvrdi istina pre bilo kog zvaničnog koraka ka proglašavanju spornog svetitelja.

Umešno je plivao i političkim vodama uspostavivši jake veze između Crkve i države uz sve vidove međusobne podrške. Nije se obazirao na ocene da takvom spregom utiče na slabljenje sekularnosti Srbije, uveren da je sabornost jedini put svetosavlja. Nacionalno jedinstvo kroz veru bio mu je neprikosnoveni imperativ.

Sa rabinom Isakom Asielom palio je menoru za jevrejski praznik Hanuku, zbog čega su ga tvrde struje Crkve proglašavale ekumenskim jeretikom, bio je otvoren za dolazak pape Franje u Srbiju, pa su ga mnogi zvali patrijarhom pomirenja i kompromisa

Bio je protivnik autokefalnosti makedonske, crnogorske i ukrajinske pravoslavne crkve smatrajući ovakve zahteve nekanonskim. Zakon o slobodi veroispovesti u Crnoj Gori držao je atakom tamošnje vlasti na svetinje SPC, „gori od turske samovolje“. Beogradsku Paradu ponosa nazvao je „paradom srama“ (2011) zagovarajući „porodične vrednosti“. Porodicu je doživljavao kao najugroženiju instituciju, zatiranu „planski“ (sa Zapada). Dobitnik je Povelje Udruženja književnika Srbije, Ordena Republike Srpske, Ordena Svetog vladike Nikolaja, odlikovan je Velikom ogrlicom ordena Orla Gruzije, kraljevskim ordenom Karađorđeve zvezde na velikom krstu, bio je počasni građanin Zemuna i počasni doktorand Akademije Svetog Vladimira u Njujorku. Uručena mu je i nagrada Međunarodnog fonda jedinstva pravoslavnih naroda u Moskvi.

Put do svetosavskog trona Irineja Gavrilovića vodio je od sela Vidove kod Čačka, gde je rođen i kršten kao Miroslav. Odmalena se napajao isposničkim duhom manastira Ovčarsko-kablarske klisure. Osnovnu školu završio je u Vidovi, gimnaziju u Čačku, Bogosloviju u Prizrenu, a studije na Bogoslovskom fakultetu u Beogradu. Nakon odsluženog vojnog roka zamonašio se, ubrzo dobivši sveštenički čin jeromonaha, a zatim i profesorsko mesto u prizrenskoj Bogosloviji. Odatle je upućen na postdiplomske studije u Atinu. Potom je bio upravnik Monaške škole u manastiru Ostrog, a zatim postavljen za rektora Prizrenske bogoslovije.

Spona sa Kosmetom učinila je da Irinej zauzme čvrst stav povodom podele ove teritorije sa kosovskim Albancima, boreći se za suprotno. „Moje srce i moj mozak ne mogu da prihvate ideju o podeli“, bio je izričit. Priznavao bi da „ne može da zamisli da Prizren, Pećka patrijaršija, Dečani... dođu u tuđe ruke“, odbivši da zatraži dozvolu za ulazak na Kosovo, uz objašnjenje da se „vraća kući“.

I niška eparhija smatrala ga je svojim domaćinom, jer je njome upravljao od 1975. do 2010, kad je ustoličen za patrijarha. Prethodno je obavljao dužnosti rektora prizrenske Bogoslovije i vikarnog episkopa patrijarha Pavla, dobivši titulu episkopa moravičkog. U niškoj crkvenoj oblasti obnovio je mnoge bogomolje i produbio vezu sa narodom. Pastva za Irineja govori da je bio strog i pravedan i kao vladika.

U januaru 2010, imenovan je za arhiepiskopa pećkog, mitropolita beogradsko-karlovačkog i patrijarha srpskog, zamenivši na tronu svog profesora Pavla. Izbor je bio napet, tajno se glasalo u tri kruga, u pridvornoj kapeli Patrijaršije u Beogradu, kako bi se došlo do tri kandidata sa natpolovičnom većinom glasova za vladiku bačkog Irineja, mitropolita crnogorsko-primorskog Amfilohija, i tada niškog vladiku Irineja. Njihova imena stavljena su u koverte, one u jevanđelje, odakle je jednu izvukao otac Gavrilo iz manastira Lepavina, izabran od Sabora, dok je ime Irineja pročitao Lavrentije, vladika sa najdužim episkopskim stažom. „Izbor je bila volja Božja i volja Svetog arhijerejskog sabora SPC“, rekao je novi patrijarh nakon ustoličenja, dodavši da će sa „braćom arhijerejima zajedno nositi breme i sve probleme“ upravljanja. Devet meseci kasnije uz poruku aksios, u značenju dostojan, koji je uzvikivalo mnoštvo vernika ispred ulaza u crkvu manastira Pećka patrijaršija, svečano je introvizovan 45. poglavar SPC.

„Sa ovog svetog mesta, u ovom radosno-bolnom trenutku, upućujemo vapajni apel moćnim faktorima sveta u čijim rukama je sudbina Kosova i Metohije, uz molitvu Gospodu, da ne ogreše svoju dušu donošenjem rešenja po pitanju statusa ove srpske južne pokrajine kojim bi srpski narod bio lišen vekovnog prava na svoju postojbinu, na svoje domove i na svoj imetak, na groblja svojih predaka i na svoje svetinje. Srpski narod nema drugu središnju državu osim zemlje Srbije u čijem sastavu je vekovima Kosovo i Metohija. Ono ima dovoljno životnog prostora i mesta za suživot srpskog, albanskog i drugih naroda. Ova dva naroda su vekovima živela zajedno. Zašto ne bi mogli i danas“, obratio se novi pastir hiljadama okupljenih.

Upravljanje SPC nije bio lak zadatak u senci harizme prethodnika, patrijarha Pavla, proglašavanog svecem još za života. Ipak je Irineju uspelo da svoj „uzor usavrši“ uz davanje sopstvenog pečata, po viđenju vernika. Odlikovao ga je i „produhovljeni smisao za humor“, kao i neformalno držanje prema vladikama, sa kojima „nije zakazivao sastanke“. Bio je, kažu, skroman i štedljiv, pravi domaćin velikog kanonskog područja od Vardara pa do Triglava, sa ispostavama širom sveta. Voleo je i da zapeva, ne odvajajući narodni melos od liturgija.

Istorijski manir da spoznamo ko je bio neko tek kad ga izgubimo, pokazao se i u ovom slučaju, pa je čak i umirovljeni vladika Atanasije od patrijarha posthumno zatražio oproštaj zbog grubo formulisanih pisama, njemu upućenih. Možda se u ponečem nije slagao ni sa počivšim mitropolitom Amfilohijem, ali ga je ispratio u carstvo nebesko, kako crkveni propisi i bratska ljubav nalažu, što ga je verovatno i koštalo ovozemaljskog života. O koroni je razmišljao kao o načinu da se „zamislimo nad sobom i bližnjima“.

Od patrijarha Irineja se u Sabornoj crkvi u subotu oprostilo mnoštvo naroda, celivajući staklo nad njegovim telom i tokom celonoćnog bdenja u Hramu Svetog Save, uz čitanje jevanđelja. Već u nedelju, posle zaupokojne liturgije i govora crkvenih velikodostojnika, ali i političara, zemni ostaci srpskog patrijarha spušteni su u ambulatorijum kripte Hrama, čiji je Irinej prvi večni naseljenik.

Životnim delom počivšeg patrijarha smatra se upravo završetak izgradnje i ukrašavanja „nove Svete Sofije“, kako je voleo da opiše najglamuroznije crkveno zdanje u Srbiji, a po nekima i u svetu. S ponosom je dočekao da Hram zablista u zlatu mozaika, ali ne i njegovo osvećenje, kao ni završetak skromne crkve-brvnare u rodnoj Vidovi, čije je zidanje pokrenuo.

Izjave saučešća došle su iz svih krajeva zemlje i sveta, dok je prisustvo većeg broja ožalošćenih sprečeno pandemijom. Možda bi najlepši epitaf patrijarhu Irineju bile baš njegove reči o Hristu koji je, „rukama raširenim na krstu, zagrlio sve ljude“, pa i njega za vijeki vjekova. A najbolje želje za budućnost Crkve, da apostolski žreb kao volja Božja bude milostiv i u nastupajućem navratu, a najdalje za tri meseca od upokojenja preminulog blagog pastira.

Football news:

The judge was wrong. It can't be that in the moment with De Gea there is no foul, but with the 2nd goal of Manchester United-there is. Maguire about 1:2 with Sheffield
Juventus are Interested in Auar
Ex-CSKA forward Denis Popov has been appointed head coach of SKA Rostov
Solskjaer after 1-2 with Sheffield: Manchester United have no time to feel sorry for themselves. Saturday's match with Arsenal
Brother Chalova moved to the Serbian Subotica
Barcelona will not sign Garcia in the winter due to financial problems
Rodgers on the draw with Everton: It was unlucky that Leicester did not score the second goal