Poland

Dmuchanie miechem obaliło imperium

Rzecz o historii

AdobeStock

Kto nie ma miedzi, niech doma siedzi". Dziwnym trafem to staropolskie przysowie pasuje jak ula do sytuacji Hiszpanw obejmujcych we wadanie imperium Aztekw.

Najnowsze odkrycie archeologiczne wMeksyku tylko pozornie jest niepozorne: to pozostaoci niewielkiej osady, kilku domostw, ihada hutniczego ula zpierwszej poowy XVI w. Gdzie tu miejsce na dreszcz badawczych emocji? Ajednak.

Skonfrontowanie mao dotychczas wykorzystywanych rde etnograficznych iwzmianek wstarych archiwach ztym bahym" wykopaliskiem ukazuje konkwist Meksyku wnowym wietle. Tej konfrontacji dokona zesp, ktrym kieruje dr Dorothy Hosler, specjalistka wzakresie dawnej technologii ze synnego amerykaskiego MIT (Massachusetts Institute of Technology). Moda badaczka ijej koledzy przez cztery lata analizowali prbki pobierane ze wspomnianej hady ula hutniczego, nagromadzonego wwytapialni miedzi wmiejscowoci El Manchn wSierra Madre del Sur. Wnioski ztej pracy zawarli wartykule opublikowanym na amach pisma Latin American Antiquity".

Hernn Corts przyby do Nowego wiata w1504 r., ado Meksyku wroku 1519. Konkwistadorzy zaoyli miasto La Villa Rica de la Vera Cruz (dzi: Veracruz) iruszyli przeciw stolicy Aztekw Tenochtitln. Wiedzieli ju, e nie opanuj imperium Aztekw bez pomocy nienawidzcych ich plemion, ale ita pomoc jeszcze nie gwarantowaa sukcesu. Hernn Corts ijego nastpcy pod koniec XVI iwXVII w. zmuszeni byli korzysta zumiejtnoci tubylcw, zich znajomoci miejscowych z, aby uzyskiwa mied niezbdn do wyrobu, konserwacji inapraw broni palnej oraz dzia, bez ktrych utrzymanie panowania nad wieo zdobytym Nowym wiatem byoby niewykonalne.

Konkwistadorzy nie potrafili wytapia miedzi. WXVI stuleciu wHiszpanii adna kopalnia tego surowca nie bya eksploatowana, cay surowiec wykorzystywany wwczas na Pwyspie Iberyjskim pochodzi zEuropy rodkowej, m.in. zregionu Legnicy iGogowa, ize Skandynawii. Tote Hiszpanie zrozumieli, e jedynym dla nich sposobem,aby wytapia wMeksyku mied, jest kolaboracja ztubylcami, ktrzy to potrafili" wyjania dr Dorothy Holster. Tymczasem miejscowe spoecznoci eksploatoway rud miedzi. Ten minera wykorzystywany by wMeksyku od wiekw ze wzgldu na pikn barw, atake dlatego, e wytwarzano zniego rytualne przedmioty, np. dzwonki czy grzechotki (archeolodzy znajdowali je wgrobach).

Dziki dokumentom historycznym zokresu kolonialnego mielimy teoretyczne pojcie, wjaki sposb wNowej Hiszpanii jak wwczas nazywano podbity Meksyk konkwistadorzy zdobywali mied. Mianowicie negocjowali zlokalnymi populacjami, aby drog wymiany uzyskiwa ten metal. Cen za to byy ulgi, zwolnienia podatkowe oraz inne przywileje ekonomiczne" podkrela prof. Johan Garcia Zaidua, portugalski historyk zUniwersytetu wPorto, wspautor artykuu.

Praktycznie ju od 1521 r., od czasu, gdy Hernn Corts zawadn azteckim imperium wimieniu krla Hiszpanii Karola V, Hiszpanie czynili prby odlewania na miejscu dzia zbrzu itestowali miejscow technologi. Bez tego utrzymanie arsenau wnaleytym stanie nie byo moliwe, konkwistadorzy wadnym razie nie mogli liczy nadostaw dzia ze Starego wiata.

WEl Manchn archeolodzy natknli si na dowody odzwierciedlajce mieszaninumiejtnoci europejskich ilokalnych. Dorothy Hostler zidentyfikowaa pozostaoci piecw, ktre byy wuyciu wlatach 12401680. Wanie ztego okresu pochodzi tamtejsza hada ula. Miejscowi rzemielnicy od wiekw potrafili wytapia mied iczy j ze zotem, srebrem, cyn, arsenem, tworzc ozdoby iprzedmioty liturgiczne. Hiszpanie wykorzystali t technologi do produkcji armat. Odkryta wEl Manchn tajemnicza struktura skada si zdwch rwnolegych kamiennych cianek prowadzcych wkierunku hady ula to pozostao dyszy doprowadzajcej powietrze do pieca. Powietrze byo do niego toczone miechem, czyli wynalazkiem europejskim. Instalacja taka zostaa odkryta po raz pierwszy, wczeniej ich istnienie jedynie podejrzewano. Metaloznawcy zapewniali, e musiay istnie, poniewa bez nich proces wytopu na armatni" skal nie byby moliwy. Irzeczywicie, analiza fizyko-chemiczna ula wykazaa, e powstawa wtemperaturze 1150 st. C. Takiej temperatury nie dao si osiga bez pomocy miecha, ajedynie przy uyciu ustnychdmuchawek, zjakich korzystali tubylcy.

WVIII stuleciu przed Chrystusem poeta Hezjod, wpoemacie Prace idni", wymienia pi wiekw. Trzeci znich, po zotym isrebrnym, to wiek spiowy, czyli miedziany wojenny. Ijak tu nie bra na serio wiedzy staroytnych? Byo, ale nie mino.

Football news:

Lampard on 3-0 with Watford: a dry Win at home, three goals scored-Chelsea played very well
Pulisic on 3-0 with Watford: Chelsea needed this win. We are confident that we can get into the top 4
Rebic scored 9 goals for Milan in 11 Serie A matches
Mikel Arteta: getting Arsenal into the Champions League seemed impossible a few weeks ago
Бав Bayern won the gold double in Germany for the 13th time
Neuer provided an assist in the German Cup final with Bayer
Sarri about 4:1 with Torino: Juve had a false sense of security after a couple of goals