Afghanistan

بررسی جرایم انتخاباتی

چکیده

افغانستان در آستانه‌ی برگزاری گزینش سرنوشت‌ساز پارلمان و انتخابات شوراهای ولسوالی قرار دارد.

مردم کشور عزم‌شان را جزم کرده‌اند تا حاکمیت ملی‌شان را از طریق انتخابات و استعمال مستقیم رای‌شان به نمایش بگذارند. طبق ماده‌ی چهارم قانون اساسی: «حاکمیت ملی در افغانستان به ملت تعلق دارد که به طور مستقیم یا توسط نماینده‌گان خود آن را اعمال می‌کند.»

وجود قوانین انتخاباتی یا نظام انتخاباتی کارآمد و رسیده‌گی عادلانه به جرایم انتخاباتی، عامل مهم در تعیین سرنوشت انتخابات است. همچنین ایجاد بخش جرایم و تخلفات در قوانین انتخاباتی نیز یکی از راه‌های پیش‌گیری جرایم انتخاباتی است.

این پژوهش، به ‌منظور تبیین و شناسایی جرایم انتخاباتی انجام شده است. در این مطالعه، برای بررسی جرایم انتخاباتی از قوانین داخلی و سایر منابع دست اول بهره گرفته شده است. در نخست به تعاریف و مفاهیم و سپس به جرایم انتخاباتی در قانون جزای نمونه و در ادامه به جرایم انتخاباتی در قوانین افغانستان و در آخر به آثار جرایم انتخاباتی پرداخته‌ شده است.

واژه‌گان کلیدی: جرم، جرایم انتخاباتی، مجازات، قانون، رای

یک. تعاریف و مفاهیم

جرایم، جمع واژه‌ی جرم است. مفهوم جرم را ماده‌ی ۲۷ کود جزای جمهوری اسلامی افغانستان در تاریخ (۲۵/۲/۱۳۹۶) این‌گونه تعریف کرده است: «جرم، ارتکاب عمل یا امتناع از عملی است که مطابق احکام این قانون جرم شناخته شده، عناصر آن مشخص و برای آن مجازات یا تدابیر امنیتی تأمینی تعیین شده باشد.»

واژه‌ی «انتخابات» از ریشه‌ی عربی فعل «نخب» به معنای برگزیدن و اختیار کردن است (عمید، ۱۳۸۵: ۲۳۶). معادل اروپایی انتخابات، «Election» نیز به فعل لاتین «Eligeve» به معنای جدا کردن، سوا کردن و برگزیدن بازمی‌گردد. این واژه، در فرایند تحولات مفاهیم تغییر و تحولات معنایی وسیعی پیدا کرده است، ولی در کاربرد رایج و عام آن به معنای روش یا شیوه‌ای است برای برگزیدن تعداد معینی از افراد از میان شمار کثیری از کسانی که برای تصدی یک منصب یا مقام خود را نامزد کرده‌اند و یا به «جریان رسمی انتخاب اشخاص برای احراز مقام یا منصب و مسئولیتی در جامعه، از طریق آرای عمومی» گفته می‌شود (بخشی و رادبه نقل از منادی، ۱۳۹۳: ۴۳).

مفهوم انتخابات در بند ۱ ماده‌ی ۴ قانون انتخابات جمهوری اسلامی افغانستان مورخ (۴/۷/۱۳۹۵) آمده است: «انتخابات، روند عملیاتی‌ای است برای گزینش کاندیدا یا کاندیداهایی در کرسی‌های انتخابی مندرج قانون اساسی افغانستان از طریق انتخابات آزاد، عمومی، سری و مستقیم.»

ابوالفضل قاضی، انتخابات را این‌گونه تعریف می‌کند:

«انتخابات، مجموعه‌ی عملیاتی است که در جهت گزینش فرمان‌روایان یا تعیین ناظرانی برای مهار قدرت، تدبیر شده است. از این دیدگاه، انتخابات به معنای فنون گزینش و شیوه‌های مختلف تعیین نماینده‌گان است. ابزاری است که به ‌وسیله‌ی آن می‌توان اراده‌ی شهروندان را در شکل‌گیری نهادهای سیاسی و تعیین متصدیان اعمال اقتدار سیاسی مداخله داد.»

طبق یک تعریف دیگر انتخابات فرایندی است که در جریان آن مردم رییس ‌جمهور، اعضای مجلس نماینده‌گان (پارلمان)، رهبران احزاب سیاسی و دیگر نهادهای ممثل اراده‌ی جمعی را انتخاب می‌کنند (سرامد و همکاران، ۱۳۹۲: ۵).

دو. جرایم انتخاباتی در قانون جزای نمونه

لازم به توضیح است که قانون جزای نمونه، قانون جزایی است که به ابتکار انستیتوت بین‌المللی صلح امریکا و توسط برجسته‌ترین استادان حقوق جزا از سراسر دنیا، به عنوان یک قانون نمونه و الگو برای کشورهایی که در دوران بازسازی پس از جنگ به سر می‌برند، نوشته ‌شده است. تا این کشورها در تدوین قوانین جزایی خویش از این «قانون نمونه» که آخرین دست‌آوردها و پیشرفت‌های علمی در حقوق جزا را در خود جا ‌داده است، بهره گرفته و قوانین خویش را بر اساس آن تنظیم کنند. در اهمیت این «کود نمونه» برای ما همین بس که افغانستان نیز در شمار کشورهای پس از منازعه قرار دارد.

قانون جزای نمونه، اعمال ذیل را به ‌عنوان جرایم انتخاباتی بر شمرده است:

۱- جلوگیری از حق رای‌دهی

– تعریف جرم:

شخص آنگاه مرتکب جرم جلوگیری از اجرای حق رای‌دهی می‌شود که اعمال ذیل را انجام دهد:

در اجرای وظایفی که به ‌منظور برگزاری انتخابات به وی سپرده ‌شده است، به ‌قصد جلوگیری از رای‌دادن دیگری:

الف. نام وی را در لیست رای‌دهنده‌گان ثبت نکند؛

ب. نام فردی را از لیست رای‌دهنده‌گان حذف کند؛

ج. یا به هر طریق دیگری، از اجرای حق رای‌دهی یک فرد، جلوگیری کند.

– مجازات:

الف. مجازات جرم جلوگیری از حق رای‌دهی، حسب احوال، یک تا پنج سال حبس است.

ب. محکمه در صورت لزوم می‌تواند شخص مذکور را به جزای نقدی نیز محکوم کند.

۲- نقض تصمیم آزادانه‌ی رای‌دهنده‌گان

– تعریف:

شخص مرتکب جرم نقض تصمیم آزادانه‌ی رای‌دهنده‌گان شمرده می‌شود، هرگاه اعمال ذیل را انجام دهد:

الف- در جریان انتخابات،

ب- فردی را مجبور سازد که:

ج. با استفاده از زور، تهدید جدی، پرداخت رشوه، حیله و فریب یا هر شیوه‌ی غیر قانونی دیگر، فردی را وادار به انجام اعمال یاد شده کند.

مجازات:

الف. مجازات جرم نقض تصمیم آزادانه‌ی رای‌دهنده‌گان، حسب احوال، یک تا پنج سال حبس می‌باشد.

ب. محکمه در صورت لزوم دید، می‌تواند شخص مذکور را به جزای نقدی نیز محکوم کند.

۳- سوء استفاده از حق رای‌دهی

– تعریف:

شخص، در صورتی مرتکب جرم سوءاستفاده از حق رای‌دهی شمرده می‌شود که در جریان یک انتخابات:

الف. به نام شخص دیگری رای دهد، یا

ب. با وجود آن که یکبار رای داده است، بار دیگر هم رای دهد.

– مجازات:

الف: مجازات جرم سوءاستفاده از حق رای، حسب احوال، یک تا پنج سال حبس است.

ب. محکمه در صورت لزوم دید، می‌تواند شخص مذکور را به جزای نقدی نیز محکوم کند.

۴- نقض اصل سر‌ی بودن رای‌دهی

– تعریف:

شخص، در صورتی مرتکب جرم نقض اصل سر‌ی بودن رای‌دهی، شمرده می‌شود که:

الف. با استفاده از زور، تهدید جدی، پرداخت رشوه، حیله و فریب یا هر شیوه‌ی غیر قانونی دیگر:

ب. از فردی بخواهد که محتوای رای خویش را آشکار کند. این که به چه کسی رای داده است.

– مجازات:

الف. مجازات جرم نقض اصل سر‌ی بودن رای‌دهی، حسب احوال، یک تا پنج سال حبس است.

ب. محکمه در صورت لزوم دید، می‌تواند شخص مذکور را به جزای نقدی نیز محکوم کند.

۵- خرید و فروش آرا

– تعریف:

(۱) شخص در صورتی مرتکب جرم خرید رای شمرده می‌شود که:

الف. به ‌طور مستقیم یا غیر مستقیم، دادن یک منفعت ناروا را به فردی دیگر یا طرف ثالث یا نهادی ثالث، وعده دهد، پیشنهاد یا اعطا کند.

ب. به ‌منظور این‌که:

(۲) شخص در صورتی مرتکب جرم فروش رای شمرده می‌شود که:

الف. به طور مستقیم یا غیر مستقیم، یک منفعت ناروا را برای خودش یا طرف ثالث یا نهاد ثالث درخواست کند یا بپذیرد.

ب. به ‌منظور این‌که:

-مجازات:

الف. مجازات جرم خرید و فروش آرا، حسب احوال، یک تا پنج سال حبس است.

ب. محکمه در صورت لزوم دید، می‌تواند شخص مذکور را به جزای نقدی نیز محکوم کند.

۶- تقلب در انتخابات

– تعریف

شخص، در صورتی مرتکب جرم تقلب در انتخابات شمرده می‌شود که:

الف. آرایی را اضافه، کم، یا حذف کند؛

ب. نتیجه‌ی انتخابات را طوری منتشر کند که با نتیجه‌ی واقعی رای‌دهی مطابقت نداشته باشد؛

ج. به هر شیوه‌ی دیگری نتیجه‌ی یک انتخابات را مخدوش کند.

مجازات:

مجازات جرم تقلب در انتخابات، حسب احوال، دو تا ده سال حبس می‌باشد.

۷- تهدید کاندیدای انتخاباتی

– تعریف:

شخص، در صورتی مرتکب جرم تهدید کاندیدای انتخاباتی شمرده می‌شود که:

الف. کاندیدای انتخاباتی را تهدید کند یا هر نوع عمل غیر قانونی دیگری را علیه وی انجام دهد؛

ب. به ‌قصد وادار کردن وی بر انصراف از کاندیداتوری خویش در انتخابات، یا به ‌قصد جلوگیری وی از انجام فعالیت‌های قانونی اجازه داده ‌شده در جریان یک کمپاین انتخاباتی.

– مجازات:

مجازات جرم تهدید کاندیدای انتخاباتی، حسب احوال، دو تا ده سال حبس می‌باشد. (احمدی و اسماعیل‌زاده، ۱۳۹۳: ۹۰-۹۳).

سه. جرایم انتخاباتی در قوانین افغانستان

فقره‌ی (۱) ماده‌ی ۹۹ قانون انتخابات مورخ ۴/۷/۱۳۹۵ اعمال ذیل را جرایم انتخاباتی شمرده است:

  1. ۱. سوء استفاده از وسایل و علایم نظامی اعم از اردوی ملی، پولیس ملی و امنیت ملی به منظور ترسانیدن و یا تحت تأثیر قرار دادن رأی‌دهنده، کاندید و یا ناظر و مشاهد به نفع و یا ضرر کاندید؛
  2. ۲. اخذ و یا پرداخت رشوت به‌ منظور اعمال ‌نفوذ در مراحل انتخابات؛
  3. ۳. تهدید، تخویف، هتک حرمت و اعمال فشار علیه رای‌دهنده، کاندید، ناظر، مشاهد، رسانه‌ها و کارکنان انتخابات؛
  4. ۴. پنهان‌کردن فورم نتایج و یا اوراق رای‌دهی به ‌منظور کتمان حقایق؛
  5. ۵. جابه‌جایی، انتقال یا تصرف در اسناد انتخاباتی خلاف حکم قانون است؛
  6. ۶. دریافت وجوه مالی از منابع غیر قانونی؛
  7. ۷. دریافت یا قبول مساعدت‌های مالی نقدی یا جنسی از اتباع و دول خارجی و یا نماینده‌گی‌های سیاسی کشورهای خارجی مقیم افغانستان؛
  8. ۸. وارد کردن تغییر در فورم‌های نتایج با آرای استعمال شده در صندوق طوری که باهم مطابقت نداشته باشند؛
  9. ۹. مداخله در سیستم‌های نرم‌افزار و سخت‌افزار مراکز جمع‌بندی نتایج بدون مجوز قانونی؛
  10. ۱۰. تشدد یا خشونت و یا برهم زدن وضع امنیتی که منجر به اخلال جریان انتخابات شود؛
  11. ۱۱. سرقت و یا از بین بردن اسناد و اوراق رای‌دهی و یا مواد حساس انتخاباتی؛
  12. ۱۲. ثبت ‌نام با اسناد تزویر شده در فهرست کاندیدان؛
  13. ۱۳. استعمال رای با سند تزویر شده؛
  14. ۱۴. استعمال رای در غیاب شخص رای‌دهنده؛
  15. ۱۵. خرید و فروش آرا؛
  16. ۱۶. تغییر یا تبدیل اسناد انتخاباتی اعم از کتاب ثبت، فورم‌های ثبت نتایج و اوراق رای‌دهی به نفع یا ضرر کاندید؛
  17. ۱۷. کم کردن یا زیاد کردن آرا در جریان انتخابات به نفع یا ضرر کاندید؛
  18. ۱۸. پنهان‌کردن و یا طی مراحل نکردن به ‌موقع اعتراض و شکایت درج ‌شده به‌ منظور کتمان حقایق؛
  19. ۱۹. کتمان یا عدم اطلاع کارکن کمیسیون از مشاهده‌ی تخلف در محل رای‌دهی؛
  20. ۲۰. ممانعت از حضور ناظر، مشاهد یا رسانه‌ها در جریان پروسه‌ی رای‌دهی و شمارش آرا به ‌منظور کتمان حقایق.

– مجازات:

(۲) مرتکبین جرایم انتخاباتی مندرج فقره‌ی (۱) این ماده طور ذیل به مجازات محکوم می‌شوند:

  1. ۱. مرتکب جرم مندرج جزء (۱) به حبس قصیری که از سه ماه کمتر نباشد؛
  2. ۲. مرتکب جرائم مندرج اجزای (۲ و ۳) علاوه بر محروم شدن از حقوق مندرج این قانون برای مدت پنج سال، به حداکثر حبس قصیر؛
  3. ۳. مرتکب جرم مندرج جزء (۴) به حبس متوسط تا دو سال؛
  4. ۴. مرتکب جرایم مندرج اجزای (۵، ۶، ۷ و ۸) به حبس متوسط تا سه سال؛
  5. ۵. مرتکب جرم مندرج جزء (۹) به حبس که از یک ماه کمتر و از یک سال بیشتر نباشد؛
  6. ۶. مرتکب جرم مندرج جزء (۱۰) به حبس بیش از دو سال؛
  7. ۷. مرتکب جرم مندرج جزء (۱۱) به حد اکثر حبس متوسط؛
  8. ۸. مرتکب جرایم مندرج اجزای (۱۲، ۱۳ و ۱۴) علاوه بر محروم شدن از حقوق مندرج این قانون، به حبس قصیر؛
  9. ۹. مرتکب جرم مندرج جزء (۱۵) به حبس متوسط تا سه‌ ساله؛
  10. ۱۰. مرتکب جرایم مندرج اجزای (۱۶ و ۱۷) به حبس متوسط بیش از سه‌ ساله؛
  11. ۱۱. مرتکب جرم مندرج جزء (۱۸) به حبس قصیری که از سه ماه کمتر نباشد؛
  12. ۱۲. مرتکب جرایم مندرج اجزای (۱۹ و ۲۰) به حبس متوسط تا سه‌ ساله؛

(۳) هرگاه جرایم مندرج فقره‌ی (۱) این ماده به اثر تحریک، تهدید، ترغیب یا تشویق صورت گرفته باشد، مرتکب آن به ‌عین مجازات فاعل جرم محکوم می‌شود.

(۴) جرایم نقدی و مجازات مندرج این قانون از طریق کمیسیون ابلاغ و توسط مراجع تنفیذ قانون تطبیق می‌شود.

شایان ذکر است که جرایم انتخاباتی در کود جزا و قانون انتخابات، با هماهنگی یکدیگر ترتیب شده‌اند؛ زیرا به هر دو قانون مراجعه شد و در بخش مجازات‌ها تفاوتی دیده نمی‌شود.

چهار. آثار جرایم انتخاباتی:

قلمرو متفاوت این‌گونه جرایم، آثار متفاوتی را نسبت به سایر جرایم باید به همراه داشته باشد. این آثار فهرست‌وار عبارت است از:

نتیجه‌گیری:

هرگاه عمل یا ترک عملی از جانب اشخاص در انتخابات صورت گیرد که در قانون انتخابات و یا کود جزا در مورد آن رفتار یا ترک آن عمل مجازات تعیین شده باشد، از جمله جرایم انتخاباتی محسوب می‌شود و طبق قانون انتخابات و کود جزا که در بخش جرایم انتخاباتی هر دو قانون با هماهنگی یکدیگر تدوین ‌شده است (در بخش مجازات آن تفاوتی دیده نمی‌شود)، مجازاتی را در پی خواهد داشت. البته در این‌جا منظور ما از مجازات، سزا دهی و به کیفر رساندن عمل بد می‌باشد.

همان‌گونه که قبلاً ذکر کردیم، جرایم انتخاباتی ماهیت سیاسی دارند و باید آثار جرایم سیاسی بر آن بار شود؛ ولی در کود جزای افغانستان جرم سیاسی جرم‌انگاری نشده است، اما جرایم انتخاباتی جرم‌انگاری شده است.

به نظر می‌رسد که مجازات جرم سیاسی نظر به جرایم معمولی سنگین‌تر و شدیدتر می‌باشد، پیشنهاد ما این است که جرم سیاسی باید در کود جزا جرم‌انگاری شود و برای برقراری امنیت کشور و حفظ و ثبات نظام نقش مهم ایفا خواهد کرد.

منابع
ابوالفضل قاضی، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی (چ ۱۲، تهران: نشر میزان، ۱۳۸۳)، ص ۵۷۷.
احمدی، محمد نبی و اسماعیل‌زاده، مجید (۱۳۹۳)، نوشتارهایی پیرامون دموکراسی افغانی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها، کابل، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان: انتشارات امیری.
حسن عمید، فرهنگ فارسی عمید، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۵.
دقیق، محمد رحیم (۱۳۹۵)، قانون انتخابات جمهوری اسلامی افغانستان، صاحب‌ امتیاز: وزارت عدلیه، مطبعه صدف.
دقیق، محمدرحیم (۱۳۹۶)، کود جزایی جمهوری اسلامی افغانستان، صاحب‌امتیاز: وزارت عدلیه، مطبعه‌ی پرویز.
سرامد، محمدحسین، یوسف‌زاده، منیره، فرزام، رضا و موسوی، زهرا (۱۳۹۲). دستنامه آموزشی انتخابات، بی‌جا: مولانای بلخی.
شیخ‌الاسلامی، دکتر عباس (بی‌تا). پیش‌گیری از جرائم و تخلفات انتخاباتی و مدیریت آن: www.pjorm.mashhad.ir
قانون اساسی: ۱۳۸۲.

Football news:

Dani Alves on Ramos' foul: Real Madrid have taught us to do more than we are used to
Barcelona played the best match at Setien. Even Griezmann scored: a perfect parachute after a heel pass from Messi
Arsenal have nothing to celebrate, they have to take every opportunity. Mourinho responded to the gunners' joke about Tottenham
Kike Of Setian: I understand less and less VAR
MATIC has extended his contract with Manchester United until 2023
With the death of Morricone, part of the world's cinema goes. De Laurentiis on the composer
Josep Bartomeu: Setien is doing a great job. We have full confidence in him